Wie regelt de uitbetaling van een erfenis?

Roland Schoppema · 14 aug 2026

De uitbetaling van een erfenis wordt geregeld door de erfgenamen zelf, vaak met hulp van een notaris. Wie precies wat doet, hangt af van de situatie: is er een testament, zijn er meerdere erfgenamen, en hoe complex is de nalatenschap? In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de afwikkeling van een erfenis, stap voor stap.

Wie is verantwoordelijk voor het afwikkelen van een erfenis?

De erfgenamen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het afwikkelen van een erfenis. Zijn er meerdere erfgenamen, dan vormen zij samen de zogenaamde gemeenschap van erfgenamen en moeten zij in overleg beslissingen nemen. Heeft de overledene een executeur benoemd in het testament, dan neemt die persoon de praktische afwikkeling op zich.

Een executeur is iemand die de overledene bij leven heeft aangewezen om de nalatenschap te beheren en te verdelen. Dit kan een familielid zijn, maar ook een notaris of een andere vertrouwenspersoon. De executeur zorgt er onder andere voor dat schulden worden betaald, bezittingen worden geïnventariseerd en de erfenis uiteindelijk wordt verdeeld.

Is er geen executeur aangewezen, dan moeten de erfgenamen dit samen regelen. Dat vraagt om goede onderlinge afstemming, zeker als er veel bezittingen zijn of als de verhoudingen gevoelig liggen. In de praktijk schakelen erfgenamen dan vaak een notaris in voor begeleiding.

Wat doet een notaris bij de uitbetaling van een erfenis?

Rust voor de toekomst

Een gratis kennismakingsgesprek geeft helderheid over wat er nu, en later, geregeld kan worden.

Gratis gesprek plannen

Een notaris begeleidt de juridische afwikkeling van een nalatenschap. De notaris stelt de verklaring van erfrecht op, regelt de overdracht van bezittingen zoals een woning, en adviseert over de verdeling van de erfenis. In veel gevallen is de notaris onmisbaar, maar niet altijd verplicht.

De verklaring van erfrecht is een officieel document dat aantoont wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om namens de nalatenschap te handelen. Banken en andere instellingen vragen dit document vaak voordat zij rekeningen vrijgeven of bezittingen overdragen.

Naast de verklaring van erfrecht kan de notaris ook helpen bij:

Het uitleggen van de inhoud van het testament
Het inventariseren van bezittingen en schulden
De overdracht van onroerend goed
Het opstellen van een akte van verdeling
Advies over erfbelasting en mogelijke vrijstellingen

Is de nalatenschap eenvoudig en zijn de erfgenamen het snel eens, dan kan de afwikkeling relatief snel verlopen. Bij complexere situaties, zoals meerdere erfgenamen, onroerend goed of schulden, is een notaris vrijwel altijd noodzakelijk.

Hoe lang duurt het voordat een erfenis wordt uitbetaald?

Een erfenis wordt gemiddeld binnen drie tot zes maanden afgewikkeld, maar dit kan langer duren. De doorlooptijd hangt af van de complexiteit van de nalatenschap, de onderlinge samenwerking tussen erfgenamen en hoe snel alle benodigde documenten beschikbaar zijn.

Een eenvoudige nalatenschap zonder onroerend goed en met één erfgenaam kan soms binnen enkele weken worden afgerond. Maar zodra er een woning in de nalatenschap zit, meerdere erfgenamen betrokken zijn of er onduidelijkheid bestaat over schulden, kan de afwikkeling aanzienlijk langer duren.

De volgende factoren beïnvloeden de doorlooptijd:

Het opstellen van de verklaring van erfrecht door de notaris, wat doorgaans enkele weken duurt
Het inventariseren van alle bezittingen en schulden, inclusief bankrekeningen, beleggingen en eventuele hypotheek
De aangifte erfbelasting, die binnen acht maanden na het overlijden moet worden ingediend
De verkoop of overdracht van onroerend goed, wat afhankelijk is van de woningmarkt en de wensen van de erfgenamen
Eventuele geschillen tussen erfgenamen over de verdeling

Houd er rekening mee dat de Belastingdienst doorgaans een aanslag erfbelasting oplegt nadat de aangifte is gedaan. Pas als die belasting is betaald, kan de volledige nalatenschap worden verdeeld.

Wat gebeurt er met de erfenis als er geen testament is?

Als er geen testament is, geldt het wettelijk erfrecht. De wet bepaalt dan wie de erfgenamen zijn, in een vaste volgorde van familieleden. De partner en kinderen staan bovenaan, gevolgd door ouders en broers en zussen, en daarna verdere familieleden.

De wet verdeelt erfgenamen in vier groepen, ook wel “orden” genoemd. De eerste orde heeft altijd voorrang op de tweede, enzovoort:

Eerste orde: de partner en kinderen van de overledene
Tweede orde: ouders, broers en zussen
Derde orde: grootouders
Vierde orde: overgrootouders en verdere familieleden

Zijn er geen familieleden meer, dan gaat de erfenis naar de Staat.

Belangrijk om te weten: een samenwonende partner zonder notarieel samenlevingscontract is niet automatisch erfgenaam bij wet. Datzelfde geldt voor stiefkinderen en pleegkinderen. Zij erven alleen als dit uitdrukkelijk in een testament is vastgelegd. Dit is precies waarom een goed testament zo waardevol is, zeker in samengestelde gezinnen of bij een langdurige samenwoning.

Moet je erfbelasting betalen voordat je de erfenis ontvangt?

Nee, je hoeft de erfbelasting niet te betalen voordat je de erfenis ontvangt. De erfenis wordt eerst verdeeld onder de erfgenamen, waarna zij ieder afzonderlijk aangifte erfbelasting doen en de belasting betalen over hun eigen deel. De aangifte moet binnen acht maanden na het overlijden worden ingediend.

Hoeveel erfbelasting je betaalt, hangt af van twee dingen: de waarde van wat je erft en jouw relatie tot de overledene. Kinderen en partners betalen minder dan verre familieleden of niet-verwanten, en zij hebben recht op een hogere vrijstelling.

Een paar belangrijke punten over erfbelasting:

Partners en kinderen hebben recht op een aanzienlijke vrijstelling, waarbinnen zij geen erfbelasting betalen
Kleinkinderen vallen ook onder de gunstigere tarieven als hun ouder een kind, stiefkind of pleegkind van de overledene is
Goede doelen met een ANBI-status betalen helemaal geen erfbelasting over ontvangen erfenissen
Bij het erven van een onderneming gelden speciale regelingen die de belastingdruk kunnen verlagen

Het is verstandig om tijdig na te denken over erfbelasting, zowel als erflater als als erfgenaam. Door slim te plannen, bijvoorbeeld via schenkingen bij leven of een goed opgesteld testament, kan de belastingdruk voor uw nabestaanden aanzienlijk worden beperkt. Dit is een onderwerp waarbij onafhankelijk financieel advies echte meerwaarde biedt.

Hoe Curo Advies helpt bij erfplanning en nalatenschappen

Een erfenis afwikkelen is zelden eenvoudig. Er komen veel vragen op u af, op een moment dat u al genoeg aan uw hoofd heeft. Wij begrijpen dat u behoefte heeft aan iemand die het overzicht bewaart, helder uitlegt wat er moet gebeuren en u begeleidt zonder dat u het gevoel krijgt dat u een product wordt aangepraat.

Met meer dan 25 jaar ervaring in financiële dienstverlening helpen wij senioren en hun families bij erfplanning en hun families bij vraagstukken rondom erfplanning, nalatenschappen en vermogen. Wij werken onafhankelijk en zijn niet gebonden aan één bank of instelling. Voor gespecialiseerde onderdelen zoals notariële zaken of fiscale erfplanning werken wij samen met betrouwbare partners in ons netwerk.

Wat wij voor u kunnen betekenen:

Een helder overzicht van uw financiële situatie en wat er na uw overlijden geregeld moet zijn
Begeleiding bij vragen over erfbelasting, vrijstellingen en fiscale planning
Advies over schenkingen bij leven, zoals belastingvrij schenken aan kinderen of kleinkinderen
Een vast aanspreekpunt als persoonlijk financieel assistent, die u en uw situatie goed kent
Doorverwijzing naar de juiste specialist op het juiste moment, zoals een notaris of belastingadviseur

U hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend eerste gesprek. Wij luisteren eerst, voordat we iets adviseren. Neem contact op met Curo Advies en ontdek hoe wij u kunnen helpen.

Veelgestelde vragen

Kan ik een erfenis weigeren als er veel schulden zijn?

Ja, je hebt als erfgenaam altijd het recht om een erfenis te weigeren, ook wel ‘verwerpen’ genoemd. Dit is verstandig als de schulden groter zijn dan de bezittingen. Een veilige tussenweg is ‘beneficiair aanvaarden’: je aanvaardt de erfenis dan alleen voor zover de baten de schulden overstijgen, zodat je nooit met eigen geld opdraait voor de schulden van de overledene. Je hebt drie maanden de tijd om deze keuze te maken, maar het is verstandig om niet te wachten en zo snel mogelijk juridisch advies in te winnen.

Wat als erfgenamen het niet eens worden over de verdeling?

Als erfgenamen er onderling niet uitkomen, kan een mediator of notaris worden ingeschakeld om te bemiddelen. Lukt ook dat niet, dan is de rechter de laatste stap: die kan een verdeling opleggen of een vereffenaar aanstellen die de nalatenschap afwikkelt. Conflicten over de verdeling zijn helaas een veelvoorkomende oorzaak van vertraging én van hoge kosten, dus het loont om vroeg professionele begeleiding te zoeken. Goede communicatie en een duidelijk testament kunnen dit soort situaties grotendeels voorkomen.

Wat is het verschil tussen een executeur en een vereffenaar?

Een executeur wordt bij leven door de erflater aangewezen in het testament en heeft als taak de nalatenschap te beheren en af te wikkelen volgens de wensen van de overledene. Een vereffenaar wordt daarentegen door de rechter benoemd, meestal als de nalatenschap beneficiair is aanvaard of als erfgenamen er onderling niet uitkomen. De executeur werkt dus op basis van vertrouwen en een testamentaire opdracht, terwijl de vereffenaar een formele juridische rol heeft met wettelijk vastgelegde bevoegdheden en verplichtingen.

Hoe werkt belastingvrij schenken bij leven als alternatief voor een erfenis?

Schenken bij leven is een effectieve manier om de erfbelasting voor uw nabestaanden te beperken. Elk jaar mag u een bepaald bedrag belastingvrij schenken aan uw kinderen of anderen, binnen de jaarlijkse vrijstellingen die de Belastingdienst hanteert. Voor kinderen geldt bovendien een eenmalig verhoogde vrijstelling, bijvoorbeeld voor de aankoop van een woning. Door gespreid te schenken bouwt u het vermogen in uw nalatenschap geleidelijk af, waardoor erfgenamen later minder erfbelasting hoeven te betalen. Een financieel adviseur kan u helpen bepalen welke schenkingsstrategie het beste bij uw situatie past.

Moet de woning uit de nalatenschap worden verkocht als één erfgenaam erin wil blijven wonen?

Nee, de woning hoeft niet per se verkocht te worden. Als één erfgenaam in de woning wil blijven wonen, kan die erfgenaam de andere erfgenamen uitkopen door hun aandeel in de woning over te nemen. Hiervoor is doorgaans een taxatie nodig en moet de overnemer voldoende financiële middelen hebben, eventueel via een hypotheek. Alle erfgenamen moeten wel instemmen met deze oplossing; komen zij er niet uit, dan kan de rechter in het uiterste geval een gedwongen verkoop gelasten.

Wat gebeurt er met lopende abonnementen, contracten en digitale accounts van de overledene?

Als erfgenaam of executeur bent u verantwoordelijk voor het opzeggen van lopende contracten zoals abonnementen, verzekeringen en huurovereenkomsten. De meeste contracten kunnen worden opgezegd met een kopie van de overlijdensakte. Voor digitale accounts zoals e-mail, sociale media en online bankieren gelden per platform eigen regels: sommige platforms bieden een ‘nabestaandenproces’ aan, terwijl andere accounts simpelweg worden verwijderd op verzoek. Het is verstandig om hier een lijst van bij te houden, want vergeten contracten kunnen onnodig kosten blijven maken ten laste van de nalatenschap.

Wanneer is het verstandig om vóór het overlijden al een financieel adviseur in te schakelen voor erfplanning?

Hoe eerder, hoe beter — erfplanning is geen onderwerp dat u moet uitstellen tot u oud of ziek bent. Zeker bij een groter vermogen, een eigen woning, een onderneming of een samengesteld gezin is het verstandig om tijdig een financieel adviseur in te schakelen. Zo heeft u de tijd om weloverwogen keuzes te maken over uw testament, schenkingen en de structuur van uw vermogen, zonder tijdsdruk. Een goede erfplanning bespaart uw nabestaanden niet alleen geld, maar ook stress en onderlinge conflicten op een toch al moeilijk moment.

Gerelateerde artikelen

Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.