De wettelijke volgorde van erfgenamen ligt vast in het Nederlandse erfrecht. Wie er erft, hangt af van de familieband met de overledene en volgt een vaste rangorde van vier groepen. Heeft iemand geen testament opgesteld, dan bepaalt de wet precies wie recht heeft op de nalatenschap. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de wettelijke erfvolgorde, zodat u weet waar u aan toe bent.
Wie erft er als er geen testament is?
Als iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Dit heet het versterferfrecht. De wet hanteert een vaste volgorde van familieleden, waarbij de dichtstbijzijnde verwanten als eerste aan de beurt komen. Een verre neef of nicht erft dus alleen als er geen naasten meer in leven zijn.
De wettelijke erfvolgorde is opgedeeld in vier groepen, ook wel parentelen genoemd. Alleen de eerste groep die nog in leven is, erft. Zijn er kinderen, dan erven de ouders en broers of zussen niets. Zijn er geen kinderen, dan schuift de volgende groep door. Dit systeem zorgt voor een duidelijke en voorspelbare verdeling, maar sluit ook mensen buiten die u misschien wel iets had willen nalaten, zoals een goede vriend of een ongehuwde partner zonder samenlevingscontract.
Rust voor de toekomst
Een gratis kennismakingsgesprek geeft helderheid over wat er nu, en later, geregeld kan worden.
Hoe zijn de vier groepen erfgenamen ingedeeld?
De wet verdeelt erfgenamen in vier groepen op basis van familieband. Elke groep sluit de volgende uit: zolang er iemand in een hogere groep in leven is, erven de lagere groepen niets. De indeling ziet er als volgt uit:
- Groep 1: De echtgenoot of geregistreerd partner én de kinderen van de overledene.
- Groep 2: De ouders, broers en zussen van de overledene.
- Groep 3: De grootouders van de overledene.
- Groep 4: De overgrootouders van de overledene.
Zijn er zowel een partner als kinderen, dan erven zij samen. De partner krijgt in dat geval wettelijk het recht om in de woning te blijven wonen en over het vermogen te beschikken. De kinderen krijgen een vordering die pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende partner. Dit heet de wettelijke verdeling.
Wat gebeurt er als er geen kinderen of partner zijn?
Als er geen partner of kinderen zijn, schuift de erfenis door naar de tweede groep: de ouders, broers en zussen van de overledene. Zijn ook zij niet meer in leven, dan erven de kleinkinderen van de ouders (neven en nichten), en daarna de grootouders en hun nakomelingen. Is er helemaal niemand meer, dan valt de nalatenschap toe aan de staat.
Het is goed om te weten dat broers en zussen alleen erven als minstens één ouder ook nog in leven is, of als de ouders al zijn overleden. De verdeling binnen de tweede groep kan daardoor ingewikkeld zijn, zeker in grote families. Dit is een van de situaties waarbij het raadzaam is om de erfvolgorde vooraf goed in kaart te brengen, zodat u weet wat er met uw nalatenschap gebeurt.
Erft een stiefkind of ongehuwd partner automatisch mee?
Nee, een stiefkind en een ongehuwde partner erven niet automatisch mee op basis van de wet. Zij zijn geen wettelijke erfgenamen, tenzij de overledene dit uitdrukkelijk in een testament heeft vastgelegd. Dit is een veelgemaakte misvatting die in de praktijk tot pijnlijke situaties kan leiden.
Voor samenwonende partners gelden aanvullende regels rond de erfbelasting. U wordt als partner voor de erfbelasting beschouwd als u aan een aantal voorwaarden voldoet:
- U heeft een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting.
- U was allebei meerderjarig en stond allebei ingeschreven op hetzelfde adres.
- U en de overledene waren geen bloedverwanten in de rechte lijn.
- Er is geen andere persoon die als uw partner gold voor de erfbelasting.
Heeft u geen notarieel samenlevingscontract, maar staat u al minimaal vijf jaar op hetzelfde adres ingeschreven? Dan kunt u toch als partner voor de erfbelasting worden aangemerkt. Maar ook dan erft u als samenwonende partner niets zonder testament. De fiscale erkenning als partner staat los van het erfrecht. Hetzelfde geldt voor stiefkinderen: zij worden voor de erfbelasting gelijkgesteld aan eigen kinderen, maar erven wettelijk alleen als dit in het testament staat.
Kan de wettelijke volgorde worden aangepast?
Ja, de wettelijke erfvolgorde kan worden aangepast via een testament. Met een testament kunt u zelf bepalen wie wat erft, in welke verhouding, en onder welke voorwaarden. U kunt ook mensen of organisaties aanwijzen die wettelijk gezien geen erfgenaam zouden zijn, zoals een goede vriend, een stiefkind of een goed doel.
Wel geldt er een belangrijke beperking: kinderen hebben altijd recht op hun legitieme portie. Dit is een wettelijk minimumaandeel in de nalatenschap waarop zij aanspraak kunnen maken, ook als u hen in uw testament heeft onterfd. De legitieme portie bedraagt de helft van wat zij wettelijk zouden hebben gekregen. U kunt kinderen dus niet volledig buitensluiten.
Een testament laat u opstellen bij de notaris. Wilt u ook regelen wie namens u beslissingen neemt als u dat zelf niet meer kunt? Dan is een levenstestament een aanvulling die steeds vaker wordt opgesteld. Wij werken voor dit soort zaken samen met gespecialiseerde partijen in ons netwerk, zodat u altijd de juiste begeleiding krijgt.
Wat betekent de erfvolgorde voor erfbelasting?
De erfvolgorde heeft directe gevolgen voor de erfbelasting die erfgenamen moeten betalen. Hoe nauwer de familieband, hoe hoger de vrijstelling en hoe lager het tarief. De relatie met de overledene bepaalt dus niet alleen of u erft, maar ook hoeveel u netto overhoudt.
In 2026 gelden de volgende vrijstellingen:
- Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwonend partner: vrijstelling tot 828.035 euro.
- Kind, stiefkind of pleegkind: vrijstelling tot 26.230 euro.
- Kleinkind: vrijstelling tot 26.230 euro.
- Ouder: vrijstelling tot 62.110 euro (gezamenlijk als beide ouders erven).
- Overige erfgenamen (zoals neven, nichten of vrienden): vrijstelling tot 2.769 euro.
Over het bedrag boven de vrijstelling betaalt u erfbelasting. Partners en kinderen betalen 10% over de eerste 158.669 euro en 20% daarboven. Voor kleinkinderen en verdere afstammelingen liggen de tarieven op 18% en 36%. Overige erfgenamen betalen 30% of zelfs 40%. Dit verschil maakt duidelijk waarom de erfvolgorde en een goede erfplanning zo nauw met elkaar samenhangen. Wie buiten de directe familiekring valt, wordt fiscaal zwaarder belast.
Hoe Curo Advies helpt met erfplanning
De wettelijke erfvolgorde is voor veel mensen een verrassing. Zeker als u samenwoont zonder huwelijk, een stiefkind heeft dat u wilt bedenken, of als u wilt voorkomen dat er onnodig veel erfbelasting wordt betaald. Dit zijn geen kleine details: het gaat om uw woning, uw spaargeld en de zekerheid van de mensen die u lief zijn.
Wij helpen u om het totaalplaatje overzichtelijk te maken. Als uw persoonlijk financieel assistent kijken wij samen met u naar uw situatie, uw wensen en wat er geregeld moet worden. Dat doen we op een rustige, persoonlijke manier, zonder financieel jargon. Wat wij voor u kunnen betekenen:
- Inzicht geven in uw huidige situatie en wat de wet voor u betekent.
- Samen in kaart brengen welke stappen logisch zijn, zoals het opstellen van een testament of levenstestament.
- Doorverwijzen naar gespecialiseerde notarissen en fiscalisten in ons netwerk.
- Het overzicht bewaken, zodat erfplanning, vermogen en wonen goed op elkaar aansluiten.
Met meer dan 25 jaar ervaring in de financiële dienstverlening weten wij wat er speelt bij senioren in een nieuwe levensfase. Wij zijn onafhankelijk, staan niet aan de kant van een bank of verzekeraar, en nemen de tijd om u echt te leren kennen. Wilt u weten hoe uw erfenis geregeld is en wat u nog kunt verbeteren? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend eerste gesprek.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als een erfgenaam de erfenis weigert?
Een erfgenaam heeft altijd het recht om een erfenis te verwerpen, bijvoorbeeld als er meer schulden dan bezittingen zijn. U kunt ook kiezen voor beneficiaire aanvaarding, waarbij u de erfenis alleen accepteert voor zover de bezittingen de schulden overstijgen. Dit voorkomt dat u met uw eigen vermogen opdraait voor schulden van de overledene. U heeft hier drie maanden de tijd voor; daarna wordt de erfenis automatisch als zuiver aanvaard beschouwd.
Kan een kleinkind erven als het kind van de overledene al is overleden?
Ja, dit heet plaatsvervulling. Als een kind van de overledene al is overleden, schuiven diens kinderen (de kleinkinderen van de overledene) door in zijn of haar plaats. Zij erven samen het deel dat hun ouder zou hebben ontvangen. Dit geldt ook als een kind de erfenis verwerpt: ook dan treden de kleinkinderen in de plaats van dat kind.
Mijn partner en ik zijn niet getrouwd en hebben geen samenlevingscontract. Wat kunnen we het beste doen?
In dat geval erft u als partner wettelijk niets van elkaar, ongeacht hoe lang u al samenwoont. De meest directe stap is het opstellen van een testament bij de notaris, waarin u elkaar als erfgenaam aanwijst. Overweeg daarnaast een notarieel samenlevingscontract, zodat u ook de fiscale partnerstatus verkrijgt en kunt profiteren van de hogere erfbelastingvrijstelling van ruim 800.000 euro. Een financieel adviseur kan u helpen om beide documenten goed op uw situatie af te stemmen.
Kan ik voorkomen dat mijn kinderen veel erfbelasting betalen over de waarde van mijn woning?
Ja, daar zijn verschillende strategieën voor, zoals het schenken bij leven (gebruikmakend van de jaarlijkse schenkingsvrijstellingen), het oprichten van een papieren schuld via een testament of het gebruik van een zogenoemde ‘ik-opa/ik-oma-clausule’ om vermogen al eerder naar kleinkinderen over te hevelen. De meest passende aanpak hangt sterk af van uw persoonlijke situatie, de waarde van uw woning en uw totale vermogen. Een onafhankelijk financieel adviseur of fiscalist kan uitrekenen welke combinatie van maatregelen voor u het voordeligst uitpakt.
Hoe weet ik of er al een testament bestaat van een overleden familielid?
U kunt dit controleren via het Centraal Testamentenregister (CTR), dat bijhoudt bij welke notaris een testament is geregistreerd. Het register geeft niet de inhoud van het testament prijs, alleen bij welke notaris het is opgesteld. Vervolgens kunt u contact opnemen met die notaris om de inhoud op te vragen. Dit is een van de eerste stappen die erfgenamen zetten na een overlijden.
Wat is het verschil tussen een erfgenaam en een legataris?
Een erfgenaam volgt de overledene op in diens gehele vermogenspositie, inclusief eventuele schulden, en heeft recht op een deel van de gehele nalatenschap. Een legataris ontvangt via het testament een specifiek aangewezen goed of geldbedrag, maar wordt geen opvolger van de overledene en is daardoor ook niet aansprakelijk voor schulden. Iemand kan in een testament dus een goede vriend een legaat nalaten, zoals een sieraad of een vast geldbedrag, zonder hem of haar tot volledig erfgenaam te maken.
Hoe vaak moet ik mijn testament herzien na grote levensgebeurtenissen?
Het is verstandig om uw testament te herzien na ingrijpende veranderingen zoals een huwelijk, echtscheiding, het krijgen van kinderen of kleinkinderen, het overlijden van een aangewezen erfgenaam, of een grote wijziging in uw vermogenssituatie. Als vuistregel geldt: controleer uw testament minimaal eens in de vijf jaar en direct na elke grote levensgebeurtenis. Een testament dat niet meer aansluit bij uw huidige situatie kan onbedoelde gevolgen hebben voor uw naasten.
Gerelateerde artikelen
- Kun je geld van een bankrekening halen nadat iemand is overleden?
- Waarom moet je de bank niet gelijk bellen bij overlijden?
- Wat is de goedkoopste manier om overwaarde op te nemen?
- Wat is het verschil tussen overwaarde en equity?
- Kan ik €10.000 overwaarde opnemen?
Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.