Een erfenis verdelen zonder notaris is in veel gevallen gewoon mogelijk. Als er geen onroerend goed in de nalatenschap zit, er geen testament is opgesteld of alle erfgenamen het onderling eens zijn, kunnen nabestaanden de verdeling zelf regelen. Toch zijn er situaties waarin een notaris wettelijk verplicht is. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het zelf afwikkelen van een nalatenschap.
Wanneer is een notaris verplicht bij een erfenis?
Een notaris is verplicht als de overledene een testament heeft laten opstellen bij de notaris, als er onroerend goed in de nalatenschap zit dat op naam moet worden gezet, of als een erfgenaam minderjarig is. In die gevallen kan de nalatenschap niet volledig zonder notariële tussenkomst worden afgewikkeld.
Concreet zijn dit de situaties waarbij u niet zonder notaris kunt:
- Er staat een woning of ander onroerend goed op naam van de overledene
- Er is een notarieel testament dat geopend moet worden
- Een of meer erfgenamen zijn minderjarig of handelingsonbekwaam
- Er is een executeur aangesteld die een verklaring van executele nodig heeft
- Erfgenamen willen een officiële verklaring van erfrecht voor banken of instanties
Is er geen testament, geen onroerend goed en zijn alle erfgenamen meerderjarig en het eens? Dan is een notaris in principe niet verplicht. Wel is het verstandig om goed na te denken over wat u zelf regelt en waar u begeleiding bij wilt.
Hoe verdeel je een erfenis onderling zonder notaris?
Als de wet geen notaris vereist, kunnen erfgenamen de nalatenschap onderling verdelen door gezamenlijk afspraken te maken over wie wat krijgt. Dat begint met een helder overzicht van alle bezittingen en schulden van de overledene, gevolgd door een verdeling waar alle erfgenamen mee instemmen.
Volg daarvoor de volgende stappen:
- Breng de nalatenschap in kaart. Maak een lijst van alle bezittingen (bankrekeningen, beleggingen, inboedel, voertuigen) en schulden (hypotheek, leningen, openstaande rekeningen).
- Stel vast wie de erfgenamen zijn. Dit volgt uit de wet of uit een testament. Raadpleeg het Centraal Testamentenregister om te controleren of er een testament is.
- Kies een contactpersoon richting banken en instanties. Eén erfgenaam treedt op als aanspreekpunt, eventueel via een boedelvolmacht.
- Maak schriftelijke afspraken. Leg de verdeling vast in een ondertekend document. Dat voorkomt misverstanden achteraf.
- Sluit bankrekeningen af en verdeel het saldo. Banken vragen soms om een verklaring van erfrecht, ook als die niet wettelijk verplicht is.
Let op: ook als u alles zelf regelt, moet u erfbelasting aangeven bij de Belastingdienst. Dat staat los van de vraag of u een notaris inschakelt.
Wat zijn de risico’s van verdelen zonder notaris?
Zelf verdelen zonder notaris brengt risico’s met zich mee, vooral als erfgenamen het niet volledig eens zijn of als de nalatenschap complexer is dan verwacht. Het grootste risico is dat er achteraf onenigheid ontstaat over wie recht had op wat, zonder dat er een officieel document is om op terug te vallen.
Andere risico’s zijn:
- Schulden die over het hoofd worden gezien en later alsnog op de erfgenamen worden verhaald
- Onjuiste aangifte van de erfbelasting, met boetes of naheffingen als gevolg
- Banken of instanties die weigeren mee te werken zonder verklaring van erfrecht
- Conflicten tussen erfgenamen die escaleren omdat er geen neutrale partij is
- Onbekendheid met wettelijke rechten, zoals het vruchtgebruik van een langstlevende partner
Hoe eenvoudiger de nalatenschap, hoe kleiner deze risico’s zijn. Bij een kleine erfenis met weinig bezittingen en eensgezinde erfgenamen is zelf verdelen goed te doen. Zodra het ingewikkelder wordt, loont het om in elk geval advies in te winnen.
Wat kost een notaris bij het afwikkelen van een nalatenschap?
De kosten van een notaris bij een nalatenschap variëren sterk, afhankelijk van de complexiteit van de erfenis en het kantoor dat u kiest. Voor een eenvoudige verklaring van erfrecht betaalt u doorgaans enkele honderden euro’s. Een volledige boedelafwikkeling kan oplopen tot duizenden euro’s.
Globale richtbedragen in 2026:
- Verklaring van erfrecht: ongeveer 400 tot 800 euro
- Akte van verdeling (bij onroerend goed): afhankelijk van de waarde van het vastgoed, vaak 1.000 euro of meer
- Volledige boedelafwikkeling: kan variëren van 1.500 tot meer dan 5.000 euro bij complexe nalatenschappen
Notarissen zijn vrij in hun tarieven, dus het loont om offertes op te vragen bij meerdere kantoren. Sommige notarissen werken met vaste prijzen voor standaarddiensten, anderen rekenen op uurbasis. Vraag altijd vooraf om een duidelijke kostenopgave.
Wat is een boedelvolmacht en heb je die nodig?
Een boedelvolmacht is een schriftelijke volmacht waarmee erfgenamen één persoon machtigen om namens hen op te treden bij de afwikkeling van de nalatenschap. Die persoon kan dan zelfstandig bankrekeningen opheffen, post regelen en contact hebben met instanties, zonder dat alle erfgenamen bij elke stap aanwezig hoeven te zijn.
Een boedelvolmacht is niet wettelijk verplicht, maar in de praktijk erg handig. Banken accepteren deze volmacht vaak als bewijs dat iemand bevoegd is om te handelen namens de gezamenlijke erfgenamen. De volmacht hoeft niet per se notarieel te worden opgesteld, maar moet wel duidelijk zijn en ondertekend door alle erfgenamen.
U heeft een boedelvolmacht nodig als:
- Erfgenamen op verschillende plaatsen wonen en niet allemaal aanwezig kunnen zijn
- Banken of instanties vragen om bewijs van bevoegdheid
- U praktisch één aanspreekpunt wilt regelen voor de afwikkeling
Is de nalatenschap klein en zijn alle erfgenamen actief betrokken? Dan kunt u ook zonder volmacht werken, zolang u gezamenlijk optreedt.
Hoe zit het met erfbelasting als je zelf verdeelt?
Of u nu een notaris inschakelt of niet, erfbelasting moet u altijd zelf aangeven bij de Belastingdienst. De manier waarop u de erfenis verdeelt, heeft geen invloed op de verplichting om aangifte te doen. Elke erfgenaam is verantwoordelijk voor zijn of haar eigen aangifte erfbelasting.
De vrijstellingen en tarieven in 2026 zijn als volgt:
- Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwonende partner: vrijstelling van 828.035 euro
- Kind, stiefkind of pleegkind: vrijstelling van 26.230 euro
- Kleinkind: vrijstelling van 26.230 euro
- Kind met een beperking: vrijstelling van 78.671 euro (onder voorwaarden)
- Ouder: vrijstelling van 62.110 euro
- Andere erfgenamen (zoals een zus of vriend): vrijstelling van 2.769 euro
Over het bedrag boven uw vrijstelling betaalt u erfbelasting. Het tarief hangt af van uw relatie met de overledene en de hoogte van de erfenis. Partners en kinderen betalen 10% over de eerste 158.669 euro boven de vrijstelling, en 20% over het meerdere. Voor kleinkinderen liggen die percentages op 18% en 36%. Andere erfgenamen betalen 30% of 40%.
Heeft de overledene tijdens zijn of haar leven schenkingen gedaan? Dan kunnen die meetellen bij de erfenis voor de berekening van de erfbelasting. Het is verstandig dit goed na te gaan voordat u aangifte doet.
Hoe wij helpen bij het afwikkelen van uw nalatenschap
Een erfenis afwikkelen is emotioneel zwaar en tegelijk financieel complex. Juist op zo’n moment wilt u niet verdwalen in regels, formulieren en instanties. Bij Curo Advies begrijpen we dat. Met meer dan 25 jaar ervaring in financiële begeleiding helpen we senioren en hun families om rust en overzicht te bewaren, ook als het moeilijk is.
Wat wij voor u kunnen betekenen:
- Overzicht bieden in de financiële situatie van de nalatenschap
- Uitleg geven over erfbelasting, vrijstellingen en wat u zelf moet regelen
- Doorverwijzen naar betrouwbare notarissen en andere specialisten in ons netwerk
- Begeleiding bieden bij bredere financiële vraagstukken rondom de erfenis, zoals wat u doet met het geërfde vermogen
- Een vast aanspreekpunt zijn dat u en uw situatie kent
Wij geven onafhankelijk advies, niet gebonden aan één bank of product. Uw situatie en gevoel staan centraal, niet een standaardoplossing. Wilt u weten waar u aan toe bent? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend eerste gesprek.
Veelgestelde vragen
Kan ik een erfenis weigeren als ik bang ben voor onverwachte schulden?
Ja, u kunt een erfenis verwerpen bij de rechtbank. Dit is verstandig als u vermoedt dat de schulden groter zijn dan de bezittingen. Een tussenweg is beneficiair aanvaarden: u aanvaardt de erfenis dan alleen voor zover de baten de schulden overstijgen. Zo beschermt u uzelf tegen persoonlijke aansprakelijkheid, zonder de erfenis volledig te hoeven weigeren.
Wat moet ik doen als een bank weigert mee te werken zonder verklaring van erfrecht?
Banken mogen in bepaalde gevallen om een verklaring van erfrecht vragen, ook als die wettelijk niet verplicht is. In dat geval heeft u twee opties: u vraagt alsnog een verklaring van erfrecht aan bij een notaris (kosten: circa 400 tot 800 euro), of u gaat in gesprek met de bank over welk alternatief bewijs zij accepteren, zoals een overlijdensakte en een ondertekende boedelvolmacht. Sommige banken zijn flexibeler dan anderen, dus het loont om dit eerst telefonisch te bespreken.
Binnen welke termijn moet ik aangifte doen voor de erfbelasting?
U moet aangifte erfbelasting doen binnen acht maanden na het overlijden. De Belastingdienst stuurt doorgaans automatisch een aangifteformulier op, maar als u dat niet ontvangt, bent u zelf verantwoordelijk om tijdig aangifte te doen. Doet u te laat aangifte, dan riskeert u een boete. Vraag indien nodig tijdig uitstel aan via de Belastingdienst.
Wat als erfgenamen het onderling niet eens worden over de verdeling?
Als erfgenamen er onderling niet uitkomen, zijn er een paar routes. U kunt een mediator inschakelen die helpt om tot een gezamenlijke oplossing te komen, wat vaak goedkoper en sneller is dan een juridische procedure. Als dat niet werkt, kan de rechter worden gevraagd een onafhankelijke boedelnotaris aan te wijzen die de verdeling begeleidt of zelfs afdwingt. Het is altijd verstandig om bij onenigheid zo vroeg mogelijk professionele hulp in te schakelen, voordat de verhoudingen verder verslechteren.
Moet ik ook aangifte doen als mijn erfdeel onder de vrijstelling valt?
Ja, ook als uw erfdeel onder de vrijstelling valt, bent u in principe verplicht aangifte te doen als u daarvoor een uitnodiging ontvangt van de Belastingdienst. Ontvangt u geen uitnodiging en valt uw erfdeel volledig binnen de vrijstelling, dan hoeft u in de meeste gevallen geen aangifte in te dienen. Twijfelt u? Controleer dit via de website van de Belastingdienst of vraag advies, zodat u zeker weet dat u aan uw verplichtingen voldoet.
Kan ik als enige erfgenaam de nalatenschap zelf afwikkelen, of zijn er dan nog steeds regels?
Als enige erfgenaam heeft u het voordeel dat er geen onderlinge afstemming nodig is, maar de wettelijke verplichtingen blijven gelden. U bent nog steeds verplicht erfbelasting aan te geven, en als er onroerend goed in de nalatenschap zit, heeft u alsnog een notaris nodig voor de eigendomsoverdracht. Wel kunt u veel praktische zaken, zoals het opheffen van bankrekeningen en het afhandelen van abonnementen, zelfstandig regelen.
Wat gebeurt er met lopende rekeningen en abonnementen van de overledene?
Lopende rekeningen, abonnementen en contracten op naam van de overledene moeten zo snel mogelijk worden opgezegd of overgeschreven. Neem contact op met de betreffende bedrijven en stuur een kopie van de overlijdensakte mee als bewijs. Let op dat sommige contracten automatisch doorlopen en kosten blijven maken zolang ze niet worden opgezegd. Maak bij het in kaart brengen van de nalatenschap direct een lijst van alle vaste lasten, zodat u niets over het hoofd ziet.