Wat is de volgorde van erfopvolging bij versterf?

Roland Schoppema · 27 aug 2026

Bij versterf erft de naaste familie van de overledene, in een wettelijk bepaalde volgorde. Dat betekent: als iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet automatisch wie er erft en in welke volgorde. De wet deelt erfgenamen in vier groepen in, waarbij de eerste groep altijd vóórgaat op de volgende. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over erfopvolging bij versterf.

Wie erft er als er geen testament is?

Als er geen testament is, erven de wettelijke erfgenamen op basis van de regels van erfopvolging bij versterf. De wet bepaalt dan wie recht heeft op de nalatenschap, in welke volgorde en voor welk deel. De dichtstbijzijnde familie gaat altijd voor op verdere verwanten.

De wet verdeelt erfgenamen in vier groepen, ook wel parentelen genoemd:

De partner en kinderen van de overledene
De ouders, broers en zussen van de overledene
Grootouders van de overledene
Overgrootouders van de overledene

Alleen als er niemand meer in leven is uit een hogere groep, komen erfgenamen uit de volgende groep in aanmerking. Zijn er kinderen, dan erven ouders en broers of zussen dus niets, tenzij er een testament is dat dit anders regelt.

Rust voor de toekomst

Een gratis kennismakingsgesprek geeft helderheid over wat er nu, en later, geregeld kan worden.

Gratis gesprek plannen

Wat betekent ‘bij versterf’ precies in het erfrecht?

De term erfopvolging bij versterf verwijst naar de wettelijke erfopvolging die automatisch in werking treedt wanneer iemand overlijdt zonder testament. Het woord ‘versterf’ is een oud juridisch begrip dat simpelweg ‘overlijden’ betekent. De wet regelt dan wie erft, zonder dat de overledene daar zelf iets over heeft vastgelegd.

Dit klinkt misschien als een vangnet, maar het is in de praktijk een vast systeem met duidelijke regels. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt precies wie erfgenaam is en welk deel van de nalatenschap aan wie toekomt. Dat kan in sommige situaties goed uitpakken, maar het hoeft niet altijd overeen te komen met de wensen van de overledene of de verwachtingen van de familie.

Stel dat iemand al jaren samenwoont met een partner, maar nooit is getrouwd en geen samenlevingscontract heeft laten opstellen. Dan is die partner bij versterf geen wettelijk erfgenaam. Dat is een van de situaties waarbij de wettelijke volgorde voor verrassingen kan zorgen.

Erft de partner altijd als eerste bij versterf?

Niet altijd. Of een partner erft bij versterf, hangt af van de juridische status van de relatie. Een gehuwde partner of geregistreerde partner erft automatisch mee, samen met de kinderen. Een samenwonende partner zonder notarieel samenlevingscontract erft bij versterf helemaal niets.

Als er een huwelijk of geregistreerd partnerschap is, deelt de partner de nalatenschap gelijk met de kinderen. Zijn er drie kinderen, dan krijgt ieder van hen een kwart, net als de partner. De kinderen kunnen hun erfdeel echter pas opeisen na het overlijden van de langstlevende partner. In de tussentijd beheert de partner de nalatenschap.

Voor samenwonende partners gelden strengere voorwaarden. Zij zijn pas partner voor de erfbelasting als zij minimaal zes maanden voor het overlijden voldeden aan een aantal voorwaarden, waaronder een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting, inschrijving op hetzelfde adres en meerderjarigheid. Maar zelfs als zij fiscaal als partner worden aangemerkt, zijn zij bij versterf nog geen wettelijk erfgenaam. Daarvoor is altijd een testament nodig.

Wat gebeurt er als er geen familie meer in leven is?

Als er helemaal geen wettelijke erfgenamen meer zijn, vervalt de nalatenschap aan de Nederlandse Staat. Dit wordt een onbeheerde nalatenschap genoemd. De overheid treedt dan op als erfgenaam in laatste instantie en zorgt voor de afwikkeling van de schulden en bezittingen.

In de praktijk komt dit zelden voor, omdat de wet ver in de familielijn doorzoekt naar erfgenamen. Pas als er in geen van de vier groepen nog iemand in leven is, en er ook geen testament is dat anderen aanwijst, gaat de erfenis naar de Staat.

Voor senioren zonder directe familie of naaste verwanten die geen directe familie meer hebben of bewust niemand in hun omgeving willen laten erven, is dit een belangrijk gegeven. Met een goed opgesteld testament kunt u zelf bepalen wie uw nalatenschap ontvangt, of dat nu een vriend, een goed doel of een instelling is. Zonder testament heeft u daar geen enkele invloed op.

Hoe beïnvloedt een testament de wettelijke volgorde van erfopvolging?

Een testament kan de wettelijke volgorde van erfopvolging volledig aanpassen. Met een testament bepaalt u zelf wie er erft, in welke verhouding en onder welke voorwaarden. U kunt mensen uitsluiten die anders wettelijk zouden erven, of juist mensen toevoegen die bij versterf niets zouden krijgen.

Er zijn wel grenzen. Kinderen hebben altijd recht op hun legitieme portie: de helft van het wettelijke erfdeel waarop zij bij versterf aanspraak zouden maken. U kunt een kind dus niet volledig onterven zonder dat het kind daar iets van kan zeggen. Het kind kan de legitieme portie opeisen, al heeft het dan geen recht op specifieke bezittingen, maar alleen op een geldvordering.

Een testament biedt ook ruimte voor andere regelingen, zoals:

Het aanwijzen van een samenwonende partner als erfgenaam
Het regelen van een voogdij voor minderjarige kinderen
Het vastleggen van een legaat voor een specifiek persoon of goed doel
Het benoemen van een executeur die de nalatenschap afwikkelt
Het opnemen van een uitsluitingsclausule, zodat een erfenis niet in een gemeenschap van goederen valt

Een testament laat u opstellen bij een notaris. Het is een van de meest concrete stappen die u kunt zetten om uw nalatenschap naar eigen wens te regelen.

Wat zijn de gevolgen van erfopvolging bij versterf voor de erfbelasting?

De erfbelasting die erfgenamen betalen, hangt af van hun relatie met de overledene en de waarde van de erfenis. Bij erfopvolging bij versterf gelden dezelfde tarieven en vrijstellingen als bij een testament, maar de verdeling kan grote fiscale gevolgen hebben.

In 2026 gelden de volgende vrijstellingen voor erfbelasting:

Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwonend partner: vrijstelling tot 828.035 euro
Kind, stiefkind of pleegkind: vrijstelling tot 26.230 euro
Kleinkind: vrijstelling tot 26.230 euro
Achterkleinkind: vrijstelling tot 2.769 euro
Kind met een beperking: vrijstelling tot 78.671 euro (onder voorwaarden)
Ouder: vrijstelling tot 62.110 euro (gezamenlijk als beide ouders erven)
Overige erfgenamen: vrijstelling tot 2.769 euro

Over het bedrag boven de vrijstelling betalen partners en kinderen 10% erfbelasting tot een erfenis van 158.669 euro, en 20% over het deel daarboven. Voor kleinkinderen en verdere afstammelingen liggen de tarieven hoger: 18% respectievelijk 36%. Overige erfgenamen betalen 30% of 40%.

Dat maakt de keuze voor wie er erft, ook fiscaal gezien, een wezenlijke beslissing. Een goede erfplanning kan de erfbelasting aanzienlijk beperken, zeker als er sprake is van een substantieel vermogen of een eigen woning met overwaarde.

Hoe wij u helpen met erfopvolging en erfplanning

Erfopvolging bij versterf lijkt misschien een abstract juridisch onderwerp, maar de gevolgen zijn heel concreet: wie erft uw woning, wie betaalt hoeveel erfbelasting, en heeft uw partner straks wel genoeg om van te leven? Dit zijn vragen die veel senioren bezighouden, maar waar ze niet altijd goed raad mee weten.

Wij bij Curo Advies helpen u om hier helderheid in te krijgen. Niet door u een stapel documenten voor te leggen, maar door rustig met u door uw situatie te lopen. Met meer dan 25 jaar ervaring in financiële begeleiding weten wij hoe complex dit soort vraagstukken kunnen zijn, en hoe belangrijk het is om het totaalplaatje te overzien. Wij zijn onafhankelijk en niet gebonden aan één bank of aanbieder, dus ons advies is altijd afgestemd op uw belang.

Via onze Persoonlijk Financieel Assistent heeft u een vast aanspreekpunt dat uw situatie goed kent en u begeleidt bij alle financiële vragen, ook rondom erfplanning. Wij werken daarbij samen met gespecialiseerde partners in ons netwerk, zoals notarissen, zodat u altijd de juiste expertise krijgt.

Wat wij voor u kunnen doen:

Inzicht geven in uw huidige situatie en wat er bij versterf zou gebeuren
Begeleiden bij het in kaart brengen van uw vermogen, woning en nalatenschap
Doorverwijzen naar de juiste specialist voor een testament of levenstestament
Meekijken naar mogelijkheden om erfbelasting te beperken
U en uw gezin begeleiden bij alle stappen, van begin tot eind

Wilt u weten hoe uw nalatenschap er nu voor staat en wat u kunt regelen? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Wij nemen de tijd voor uw situatie.

Veelgestelde vragen

Kan ik als samenwonende partner alsnog erven als mijn partner geen testament heeft gemaakt?

Helaas niet via de wettelijke erfopvolging. Zonder testament bent u als samenwonende partner geen wettelijk erfgenaam, ongeacht hoe lang u al samenwoont. De enige manier om dit te regelen is via een testament bij de notaris. Zolang dat er niet is, erven bij versterf de kinderen of andere wettelijke erfgenamen van uw partner.

Wat moet ik doen als ik een erfenis wil aanvaarden of juist weigeren?

Als wettelijk erfgenaam heeft u drie keuzes: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Beneficiair aanvaarden is in veel gevallen de verstandigste optie, omdat u dan niet met uw eigen vermogen opdraait voor eventuele schulden van de overledene. U kunt deze keuze maken via de rechtbank. Let op: als u al handelingen verricht die wijzen op aanvaarding — zoals het verkopen van bezittingen uit de nalatenschap — kan de rechter dit als zuivere aanvaarding beschouwen.

Hoe kom ik erachter of er een testament is na het overlijden van een familielid?

U kunt dit opvragen via het Centraal Testamentenregister (CTR). Dit register houdt bij of iemand een testament heeft laten opmaken en bij welke notaris. Het CTR geeft de inhoud van het testament zelf niet vrij, maar verwijst u naar de betreffende notaris. Die notaris kan u dan verder informeren over de inhoud en de verdere afwikkeling van de nalatenschap.

Wat gebeurt er met de eigen woning als de partner overlijdt en er kinderen zijn?

Bij versterf erven de kinderen en de langstlevende partner ieder een gelijk deel van de nalatenschap, inclusief de woning. De kinderen krijgen echter een zogenoemde onderbedelingsvordering: zij hebben recht op hun erfdeel in geld, maar kunnen dit pas opeisen na het overlijden van de langstlevende partner. De partner kan dus gewoon in de woning blijven wonen. Dit systeem heet de wettelijke verdeling en geldt automatisch bij gehuwde of geregistreerd samenwonende partners.

Kan ik een goed doel opnemen in mijn erfopvolging, en zijn daar belastingvoordelen aan verbonden?

Ja, dat kan uitsluitend via een testament. U kunt een goed doel aanwijzen als erfgenaam of een legaat vastleggen voor een specifiek bedrag of bezitting. Fiscaal is dit aantrekkelijk: erkende goede doelen met een ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) betalen geen erfbelasting over wat zij ontvangen. Bovendien kan een nalatenschap aan een ANBI onder bepaalde voorwaarden de erfbelasting voor andere erfgenamen verlagen.

Wat is een executeur en is het verstandig om er een te benoemen in mijn testament?

Een executeur is de persoon die u in uw testament aanwijst om uw nalatenschap af te wikkelen na uw overlijden. Dit kan een familielid zijn, maar ook een notaris of een andere vertrouwenspersoon. Het benoemen van een executeur is zeker verstandig als uw nalatenschap complex is, als u verwacht dat erfgenamen het niet eens zullen worden, of als u wilt dat alles snel en geordend wordt afgehandeld. Zonder executeur moeten alle erfgenamen gezamenlijk beslissingen nemen, wat in de praktijk tot vertragingen of conflicten kan leiden.

Hoe vaak moet ik mijn testament herzien, en wanneer is dat zeker nodig?

Er is geen vaste termijn, maar het is verstandig om uw testament te herzien na grote levensgebeurtenissen zoals een huwelijk, echtscheiding, geboorte van een kind of kleinkind, overlijden van een erfgenaam, of een grote verandering in uw vermogenssituatie. Ook wetswijzigingen — zoals nieuwe vrijstellingen in de erfbelasting — kunnen reden zijn om uw testament opnieuw te laten bekijken. Een periodieke check om de vijf tot tien jaar via uw notaris of financieel adviseur is een goede gewoonte.

Gerelateerde artikelen

Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.