Als je overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie jouw nalatenschap ontvangt. In Nederland geldt dan het wettelijk erfrecht, waarbij een vaste volgorde van erfgenamen wordt aangehouden. Dat klinkt overzichtelijk, maar in de praktijk leidt dit regelmatig tot situaties die niet aansluiten bij wat iemand eigenlijk had gewild. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over erven zonder testament.
Wie erft er automatisch als er geen testament is?
Zonder testament erven je naaste familieleden automatisch op basis van de wettelijke erfopvolging. De wet verdeelt erfgenamen in vier groepen, en alleen de hoogste groep die aanwezig is, erft. Je partner en kinderen staan bovenaan. Zijn die er niet, dan komen ouders en broers of zussen aan de beurt.
De vier groepen zien er als volgt uit:
- Groep 1: Je echtgenoot of geregistreerd partner, samen met je kinderen
- Groep 2: Je ouders, broers en zussen
- Groep 3: Grootouders
- Groep 4: Overgrootouders en hun nakomelingen
Heb je een partner maar geen kinderen? Dan erft je partner in principe alles. Heb je wel kinderen, dan krijgt je partner het vruchtgebruik van de nalatenschap en erven de kinderen de blote eigendom. Dat betekent dat de kinderen juridisch eigenaar zijn, maar pas over het vermogen kunnen beschikken als de langstlevende partner ook is overleden. Dit kan in de praktijk voor onverwachte situaties zorgen, zeker als er sprake is van een samengesteld gezin.
Samenwonende partners zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk erven niets op basis van de wet. Hoe lang je ook samenwoont, zonder testament of geregistreerd partnerschap heeft je partner geen wettelijk recht op jouw nalatenschap.
Wat gebeurt er met de woning als je overlijdt zonder testament?
De woning valt bij overlijden zonder testament in de nalatenschap en wordt verdeeld volgens de wettelijke erfopvolging. Heb je een partner en kinderen, dan krijgt de langstlevende partner het recht om in de woning te blijven wonen, maar de kinderen worden mede-eigenaar van de woning. Zij kunnen hun erfdeel pas opeisen als de langstlevende ook overlijdt.
In de praktijk betekent dit dat de langstlevende partner de woning niet zomaar kan verkopen zonder medewerking van de kinderen. Andersom kunnen de kinderen hun erfdeel niet zomaar opvragen zolang de langstlevende leeft. De wet biedt hier enige bescherming, maar de situatie kan complex worden als kinderen uit een eerdere relatie betrokken zijn.
Heb je een woning met overwaarde, dan is dit extra relevant. Die overwaarde maakt deel uit van de nalatenschap en wordt verdeeld op basis van de wettelijke regels. Wil je zelf bepalen wie wat krijgt, of wil je voorkomen dat je partner in een lastige positie terechtkomt, dan is een testament vrijwel onmisbaar. Op onze website lees je meer over hoe we omgaan met financiële planning rondom wonen en nalatenschap.
Hoeveel erfbelasting betalen erfgenamen zonder testament?
De hoogte van de erfbelasting hangt niet af van het wel of niet hebben van een testament, maar van de relatie met de overledene en de waarde van de erfenis. Wat een testament wél kan doen, is de verdeling van de nalatenschap zo organiseren dat erfgenamen minder belasting betalen. Zonder testament is die optimalisatie niet mogelijk.
In 2026 gelden de volgende vrijstellingen voor erfbelasting:
- Echtgenoot of geregistreerd partner: vrijstelling tot €828.035
- Kind, stiefkind of pleegkind: vrijstelling tot €26.230
- Kleinkind: vrijstelling tot €26.230
- Achterkleinkind: vrijstelling tot €2.769
- Kind met een beperking: vrijstelling tot €78.671 (onder voorwaarden)
- Overige erfgenamen (zoals een nicht, neef of vriend): vrijstelling tot €2.769
Over het bedrag boven de vrijstelling betaal je erfbelasting. Het tarief voor partners en kinderen is 10% over de eerste €158.669 en 20% over het meerdere. Voor kleinkinderen liggen de tarieven hoger: 18% respectievelijk 36%. Overige erfgenamen betalen 30% of zelfs 40%.
Met een goed opgesteld testament kun je de verdeling van je nalatenschap zo inrichten dat erfgenamen optimaal gebruikmaken van vrijstellingen. Dat kan aanzienlijk schelen in de erfbelasting die uiteindelijk betaald moet worden.
Wat is het verschil tussen een testament en een levenstestament?
Een testament regelt wat er met jouw bezittingen en nalatenschap gebeurt na jouw overlijden. Een levenstestament regelt wie namens jou beslissingen mag nemen tijdens jouw leven, op het moment dat je dat zelf niet meer kunt. Beide documenten zijn belangrijk, maar ze hebben een heel ander doel.
In een levenstestament wijs je een of meerdere gevolmachtigden aan die jouw belangen behartigen als jij daar zelf niet meer toe in staat bent. Denk aan situaties zoals dementie, een ernstig ongeluk of een langdurige ziekenhuisopname. Zonder levenstestament kan het voorkomen dat niemand wettelijk bevoegd is om voor jou te handelen, ook niet je partner of kinderen.
In een levenstestament kun je vastleggen:
- Wie jouw financiële zaken mag regelen
- Wie beslissingen mag nemen over jouw medische behandeling
- Wat jouw wensen zijn rondom zorg en wonen
- Of je wel of niet wilt dat bepaalde medische handelingen worden verricht
Juist voor senioren is een levenstestament een van de meest waardevolle documenten die er zijn. Het geeft rust, duidelijkheid en voorkomt dat familieleden in een lastige positie terechtkomen als jij zelf de regie niet meer kunt voeren.
Wanneer is het te laat om een testament op te stellen?
Een testament opstellen is alleen mogelijk zolang je wilsbekwaam bent. Dat betekent dat je de strekking en gevolgen van het document moet kunnen begrijpen en overzien. Op het moment dat iemand door dementie of een andere aandoening niet meer wilsbekwaam is, kan een notaris geen testament meer opmaken. Dan is het te laat.
Er is geen vaste leeftijd waarop het “te laat” is, maar wachten brengt risico’s met zich mee. Wilsbekwaamheid kan snel en onverwacht veranderen. Een notaris zal bij twijfel over de wilsbekwaamheid van een cliënt voorzichtig zijn en in sommige gevallen weigeren een testament op te stellen.
De boodschap is helder: stel het niet uit. Veel mensen denken dat een testament iets is voor later, maar juist in de jaren rondom pensionering is het verstandig om dit te regelen. Dan ben je nog volledig in staat om bewuste keuzes te maken en kun je ook nadenken over aanvullende zaken zoals een levenstestament, erfplanning en de verdeling van je vermogen.
Hoe regel je een testament via een notaris in Nederland?
Een testament opstellen gaat altijd via een notaris. Alleen een notarieel testament is rechtsgeldig in Nederland. Je kunt niet zelf een testament schrijven en verwachten dat dit juridisch bindend is. Het proces is toegankelijker dan veel mensen denken en verloopt in een paar stappen.
- Oriënteer je op je wensen: Bedenk wie je wat wilt nalaten, of je een executeur wilt aanwijzen en of je bijzondere wensen hebt rondom de verdeling.
- Maak een afspraak met een notaris: Kies een notaris bij jou in de buurt of vraag via een adviseur om een doorverwijzing naar een betrouwbare notaris.
- Gesprek met de notaris: De notaris bespreekt jouw situatie, legt de mogelijkheden uit en stelt een concept op.
- Ondertekening: Na akkoord op het concept teken je het testament bij de notaris. Het wordt vervolgens geregistreerd in het Centraal Testamentenregister.
Het is verstandig om vóór het notarisbezoek goed na te denken over de bredere financiële situatie: je woning, eventuele overwaarde, schenkingsmogelijkheden en de fiscale gevolgen voor je erfgenamen. Een financieel adviseur kan je helpen om dit totaalplaatje helder te krijgen, zodat je goed voorbereid naar de notaris gaat. Wij werken hiervoor samen met gespecialiseerde partijen in ons netwerk.
Hoe wij helpen bij jouw nalatenschap en financiële planning
Een testament is één stuk van de puzzel. Maar rondom een nalatenschap spelen veel meer vragen: Hoe zit het met de overwaarde van je woning? Wat zijn de fiscale gevolgen voor je kinderen? Wie regelt de financiën als jij dat zelf niet meer kunt? Al die vragen hangen met elkaar samen, en dat is precies waar wij je bij helpen.
Wij bieden persoonlijke begeleiding voor senioren en hun families, met meer dan 25 jaar ervaring in financiële dienstverlening. Onze aanpak is onafhankelijk: we zijn niet gebonden aan één bank of aanbieder, en jouw situatie en gevoel staan centraal, niet een product. Als jouw vaste aanspreekpunt leren we je situatie goed kennen en denken we met je mee over:
- De samenhang tussen jouw woning, vermogen en nalatenschap
- Mogelijkheden om erfbelasting te beperken via slimme planning
- Het belang van een levenstestament naast een gewoon testament
- Doorverwijzing naar een notaris of andere specialist uit ons netwerk
- Rust en overzicht in een fase waarin financiële beslissingen groot aanvoelen
Wil je weten waar je staat en wat er voor jou geregeld moet worden? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. We nemen de tijd om je situatie echt te begrijpen.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn testament later nog wijzigen als mijn situatie verandert?
Ja, een testament kun je op elk moment aanpassen of herroepen, zolang je wilsbekwaam bent. Verandert je gezinssituatie — bijvoorbeeld door een scheiding, hertrouwen, de geboorte van kleinkinderen of een grote vermogenswijziging — dan is het verstandig om je testament opnieuw te laten beoordelen door een notaris. Het herzien van een testament kost doorgaans minder dan het opstellen van een nieuw document, maar de notaris maakt altijd een officiële akte van wijziging.
Wat gebeurt er als mijn kind overlijdt vóór mij — erven mijn kleinkinderen dan automatisch?
Zonder testament geldt de wettelijke plaatsvervulling: als een kind vóór jou overlijdt, nemen diens kinderen (jouw kleinkinderen) automatisch de erfenis over die jouw kind zou hebben ontvangen. Dit klinkt logisch, maar het kan voor onverwachte situaties zorgen als je kleinkinderen nog minderjarig zijn of als je een andere verdeling had gewenst. Met een testament kun je hier expliciet rekening mee houden en zelf bepalen wat er in zo'n situatie gebeurt.
Mijn partner en ik wonen samen maar zijn niet getrouwd — wat kunnen we nu het beste doen?
Als samenwonenden zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk heeft je partner geen enkel wettelijk recht op jouw nalatenschap. De meest directe oplossing is het opstellen van een testament waarin je je partner expliciet als erfgenaam benoemt. Houd er wel rekening mee dat samenwonende partners een hogere erfbelasting betalen dan gehuwde partners, tenzij ze minimaal zes maanden op hetzelfde adres ingeschreven staan én een notarieel samenlevingscontract hebben — dan geldt in sommige gevallen een gunstiger tarief. Een financieel adviseur en notaris kunnen samen bepalen welke constructie voor jullie situatie het voordeligst is.
Wat is een executeur en moet ik er een aanwijzen in mijn testament?
Een executeur is de persoon die na jouw overlijden de afwikkeling van de nalatenschap regelt: het inventariseren van bezittingen en schulden, het betalen van rekeningen en het verdelen van de erfenis volgens jouw wensen. Zonder testament of aanwijzing moeten de erfgenamen dit gezamenlijk doen, wat tot vertragingen en conflicten kan leiden. Het aanwijzen van een executeur in je testament is geen verplichting, maar wordt sterk aanbevolen — zeker als je een complexe nalatenschap hebt of conflicten tussen erfgenamen wilt voorkomen.
Kan ik iemand volledig onterven in mijn testament?
Je kunt iemand onterven in je testament, maar kinderen hebben in Nederland altijd recht op hun legitieme portie — een wettelijk minimum van de helft van wat ze wettelijk zouden erven. Dit recht kunnen kinderen opeisen, ook als ze in het testament zijn overgeslagen of bewust zijn uitgesloten. Een partner heeft geen legitieme portie, maar geniet wel andere wettelijke bescherming. Wil je de verdeling van je nalatenschap zorgvuldig regelen, bespreek dit dan altijd met een notaris zodat je testament juridisch waterdicht is.
Hoe voorkom ik dat mijn kinderen ruzie krijgen over de erfenis?
Ruzie over een erfenis ontstaat vaak door onduidelijkheid, niet door onwil. Een goed opgesteld testament met een heldere verdeling, een aangewezen executeur en eventueel een toelichting op jouw keuzes is de beste preventie. Daarnaast is het aan te raden om bij leven open met je kinderen te communiceren over je wensen en de inhoud van je testament — dat voorkomt verrassingen achteraf. Een financieel adviseur kan helpen om de financiële aspecten van de nalatenschap alvast in kaart te brengen, zodat er geen onverwachte discussies ontstaan over bijvoorbeeld de overwaarde van de woning.
Wat kost het opstellen van een testament bij een notaris?
De kosten voor een testament variëren per notaris en per complexiteit van de situatie, maar reken gemiddeld op een bedrag tussen de €150 en €500 voor een enkelvoudig testament. Een testament voor partners samen is doorgaans iets duurder maar nog altijd betaalbaar. Houd er rekening mee dat een goed testament — zeker in combinatie met slimme erfplanning — erfgenamen duizenden euro's aan erfbelasting kan besparen. De investering verdient zich daarmee vaak ruimschoots terug.