Na een overlijden moet je in de meeste gevallen binnen acht maanden naar de notaris voor de aangifte erfbelasting. Voor andere notariële zaken, zoals het openen van een testament of het regelen van een verklaring van erfrecht, gelden geen vaste wettelijke termijnen, maar praktisch gezien is het verstandig om dit binnen enkele weken op te pakken. Hoe meer er financieel en juridisch te regelen valt, hoe belangrijker het is om snel de juiste stappen te zetten. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wat er na een overlijden bij de notaris moet worden geregeld, en wanneer.
Wat moet er eigenlijk bij de notaris worden geregeld na een overlijden?
Na een overlijden regelt de notaris de juridische afwikkeling van de nalatenschap. Dit omvat het openen en uitvoeren van het testament, het afgeven van een verklaring van erfrecht, en het begeleiden van de verdeling van bezittingen en schulden. Niet alles hoeft via de notaris, maar zodra er een woning, bankrekeningen of een testament in het spel zijn, is een notaris vrijwel altijd noodzakelijk.
Concreet zijn dit de meest voorkomende zaken die via de notaris lopen:
- Verklaring van erfrecht: Een officieel document waarmee erfgenamen kunnen aantonen dat zij bevoegd zijn om namens de nalatenschap te handelen, bijvoorbeeld tegenover banken.
- Opening en uitvoering van het testament: De notaris leest het testament voor en legt uit wat de gevolgen zijn voor alle betrokkenen.
- Boedelbeschrijving: Een overzicht van alle bezittingen en schulden van de overledene.
- Overdracht van de woning: Als er onroerend goed in de nalatenschap zit, is een notariële akte vereist voor de overdracht.
- Aangifte erfbelasting: De notaris kan helpen bij het invullen en indienen van de aangifte, al is dit wettelijk gezien de verantwoordelijkheid van de erfgenamen zelf.
Het is goed om te weten dat de notaris optreedt als neutrale partij. Hij of zij werkt niet voor één erfgenaam, maar voor de nalatenschap als geheel. Bij complexe situaties, zoals meerdere erfgenamen of een woning met overwaarde, is professionele begeleiding extra waardevol.
Welke zaken hebben een wettelijke deadline na een overlijden?
De belangrijkste wettelijke deadline na een overlijden is de aangifte erfbelasting: die moet worden ingediend binnen acht maanden na de datum van overlijden. Wie te laat is, riskeert een boete van de Belastingdienst. Andere zaken, zoals het regelen van een verklaring van erfrecht of de verdeling van de nalatenschap, kennen geen harde wettelijke termijn, maar uitstel leidt wel tot praktische problemen.
Naast de erfbelasting zijn er nog een paar deadlines om rekening mee te houden:
- Aangifte erfbelasting (8 maanden): Dit is de meest kritieke termijn. De Belastingdienst stuurt soms zelf een aangifte op, maar dat is niet altijd het geval. Wacht hier niet op.
- Verwerpen of aanvaarden van de erfenis (wettelijk 3 maanden, te verlengen): Erfgenamen hebben het recht de erfenis te verwerpen als er meer schulden dan bezittingen zijn. Wie niets doet, aanvaardt de erfenis stilzwijgend.
- Bankrekeningen blokkeren: Banken blokkeren rekeningen soms automatisch na een melding van overlijden. Zorg dat je snel een verklaring van erfrecht regelt, zodat je toegang houdt tot de rekeningen voor lopende kosten.
- Opzegging van huurcontracten en abonnementen: Hier gelden de contractuele opzegtermijnen, die per situatie verschillen.
Hoe snel moet een testament worden geopend bij de notaris?
Er is geen wettelijke termijn voor het openen van een testament, maar in de praktijk doe je dit zo snel mogelijk na het overlijden, bij voorkeur binnen een paar weken. Het testament bepaalt wie de erfgenamen zijn en hoe de nalatenschap wordt verdeeld. Zolang het testament niet is geopend, weet niemand officieel waar hij of zij aan toe is, en dat vertraagt alle andere stappen.
De notaris bij wie het testament is geregistreerd, kan het testament opvragen via het Centraal Testamentenregister. Je hoeft het originele document zelf niet te hebben. Na opening legt de notaris uit wat er in staat en wat de gevolgen zijn voor alle betrokkenen.
Weet je niet of er een testament is? Dan kun je dit laten opzoeken via het Centraal Testamentenregister. Dit is een landelijk register waarin alle in Nederland opgemaakte testamenten worden bijgehouden. Elke notaris kan dit voor je opvragen.
Wat als er geen testament is — moet je dan toch naar de notaris?
Ja, ook zonder testament is een notaris in de meeste gevallen noodzakelijk. Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht: de wet bepaalt dan wie erft en in welke volgorde. Dit klinkt eenvoudig, maar zodra er een woning, spaargeld of andere bezittingen zijn, heb je een verklaring van erfrecht nodig, en die kan alleen een notaris afgeven.
Zonder testament erven in de eerste plaats de partner en kinderen, daarna ouders en broers en zussen, en dan verdere familieleden. Samenwonende partners zonder notarieel samenlevingscontract erven niet automatisch mee, ook al woonden ze jarenlang samen. Dit is een veelgemaakte misvatting die tot pijnlijke situaties kan leiden.
Woonde je samen zonder geregistreerd partnerschap of huwelijk? Dan gelden strikte voorwaarden om als partner voor de erfbelasting te worden aangemerkt. Je moet minimaal zes maanden hebben voldaan aan alle voorwaarden, waaronder een notarieel samenlevingscontract en inschrijving op hetzelfde adres in de BRP. Wie daar niet aan voldoet, heeft geen recht op de hoge vrijstelling voor partners van 828.035 euro (vrijstelling 2026), maar valt terug op de algemene vrijstelling van slechts 2.769 euro. Het verschil is enorm.
Wat kost een notaris bij een erfenis en wie betaalt dat?
De kosten van een notaris bij een erfenis worden betaald uit de nalatenschap zelf, dus door de gezamenlijke erfgenamen. De hoogte van de kosten hangt af van de complexiteit van de nalatenschap. Een eenvoudige verklaring van erfrecht kost enkele honderden euro’s, terwijl een volledige afwikkeling met woning, meerdere erfgenamen en fiscale optimalisatie al snel enkele duizenden euro’s kan bedragen.
Notarissen zijn vrij in het bepalen van hun tarieven, dus het loont om vooraf een offerte op te vragen. Vraag altijd om een specificatie van de kosten, zodat je weet waarvoor je betaalt. Naast het notarishonorarium komen er ook bijkomende kosten, zoals kadasterkosten bij de overdracht van een woning.
De erfbelasting zelf is een aparte kostenpost en wordt door elke erfgenaam individueel betaald over zijn of haar deel van de erfenis. Hoeveel je betaalt, hangt af van je relatie tot de overledene en de waarde van wat je erft. Partners hebben in 2026 een vrijstelling van 828.035 euro. Kinderen hebben een vrijstelling van 26.230 euro. Over het bedrag daarboven betalen kinderen 10 procent erfbelasting tot 158.669 euro, en 20 procent over het meerdere.
Wanneer is het slim om ook een financieel adviseur in te schakelen?
Een financieel adviseur is zinvol zodra de erfenis meer omvat dan een spaarrekening. Denk aan een woning met overwaarde, pensioenrechten, beleggingen of de vraag of je de erfenis wel of niet moet aanvaarden. De notaris regelt de juridische kant, maar de financiële gevolgen voor jouw persoonlijke situatie zijn een apart vraagstuk dat een andere expertise vraagt.
Specifieke situaties waarbij een financieel adviseur echt meerwaarde biedt:
- Je erft een woning en weet niet of je die moet verkopen, verhuren of zelf bewonen.
- Je wilt de erfenis of een deel ervan schenken aan kinderen of kleinkinderen, en wilt weten wat fiscaal slim is.
- Je bent zelf senior en vraagt je af hoe de erfenis past in je eigen financiële planning voor de komende jaren.
- Er is onduidelijkheid over de verdeling van pensioenrechten of lijfrentes.
- Je wilt na het regelen van de erfenis ook je eigen nalatenschap beter organiseren, zodat je kinderen later minder rompslomp hebben.
Een goede financieel adviseur kijkt niet alleen naar de erfenis op zichzelf, maar naar het totaalplaatje: hoe past dit in jouw situatie, wat zijn de belastinggevolgen, en welke keuzes kun je nu maken om later rust te hebben?
Hoe wij helpen bij de afwikkeling van een erfenis
Bij Curo Advies begrijpen we dat een overlijden een emotioneel en praktisch ingrijpende periode is. De financiële vragen die daarbij komen, verdienen rustige en persoonlijke begeleiding, geen stapel formulieren of een onbekend gezicht achter een balie. Met meer dan 25 jaar ervaring in de financiële dienstverlening helpen wij senioren en hun families om overzicht te houden in een complexe situatie.
Wat we voor je kunnen doen:
- Het totaalplaatje in kaart brengen: woning, spaargeld, pensioen, erfenis en fiscale gevolgen samen bekijken
- Uitleggen welke keuzes er zijn, zonder te sturen op een product
- Samenwerken met notarissen en andere specialisten in ons netwerk, zodat je niet zelf hoeft te coördineren
- Doorlopende begeleiding bieden als vaste vertrouwde adviseur, ook na de afwikkeling van de erfenis
We werken onafhankelijk en zijn niet gebonden aan één bank of aanbieder. Jouw situatie en gevoel staan centraal, niet een product dat we willen verkopen. Wil je weten hoe we je kunnen helpen? Neem vrijblijvend contact met ons op voor een eerste gesprek.
Veelgestelde vragen
Kan ik de aangifte erfbelasting ook zelf indienen zonder notaris?
Ja, de aangifte erfbelasting is wettelijk gezien de verantwoordelijkheid van de erfgenamen zelf, en je kunt deze in principe zelf indienen via de Belastingdienst. In de praktijk is het echter verstandig om een notaris of financieel adviseur in te schakelen, zeker als de nalatenschap een woning, beleggingen of meerdere erfgenamen omvat. Fouten in de aangifte kunnen leiden tot naheffingen of boetes, en een professional helpt je om aftrekposten en vrijstellingen optimaal te benutten.
Wat gebeurt er als erfgenamen het onderling niet eens worden over de verdeling?
Als erfgenamen er samen niet uitkomen, kan de kantonrechter worden ingeschakeld om een boedelnotaris te benoemen die de verdeling begeleidt. Dit is een tijdrovend en kostbaar traject dat ten laste komt van de nalatenschap. Het is daarom verstandig om bij de eerste signalen van onenigheid een neutrale mediator of een ervaren notaris in te schakelen die alle partijen bij elkaar brengt en tot een werkbare oplossing probeert te komen.
Hoe lang duurt het gemiddeld voordat een erfenis volledig is afgewikkeld?
Een eenvoudige nalatenschap zonder woning of geschillen kan binnen twee tot drie maanden zijn afgewikkeld. Zodra er onroerend goed, meerdere erfgenamen of fiscale complexiteit in het spel zijn, loopt de afwikkeling al snel op tot zes maanden tot meer dan een jaar. De termijn van acht maanden voor de aangifte erfbelasting geldt altijd, ongeacht hoe ver de verdeling zelf al is gevorderd.
Moet ik als erfgenaam ook de schulden van de overledene overnemen?
Dat hangt af van hoe je de erfenis aanvaardt. Als je de erfenis zuiver aanvaardt, ben je in principe aansprakelijk voor alle schulden, ook als die de bezittingen overtreffen. Door de erfenis beneficiair te aanvaarden, bescherm je jezelf: je erft dan alleen als de bezittingen de schulden overtreffen. Je kunt de erfenis ook volledig verwerpen, waarna je geen aanspraak maakt op bezittingen, maar ook niet opdraait voor schulden. De keuze moet worden vastgelegd bij de rechtbank en is onomkeerbaar, dus laat je goed adviseren voordat je een beslissing neemt.
Wat moet ik regelen als ik een geërfde woning wil verkopen?
Voordat je een geërfde woning kunt verkopen, heb je eerst een verklaring van erfrecht nodig zodat je bevoegd bent om namens de nalatenschap te handelen. Daarna moet de woning worden overgeschreven op naam van de erfgenamen via een notariële akte, waarna verkoop mogelijk is. Houd ook rekening met eventuele belasting over de overwaarde en de vraag of de woning leeg moet worden opgeleverd — een financieel adviseur kan helpen om de fiscaal meest voordelige route te bepalen.
Kan ik een erfenis weigeren als ik al eerder schulden heb of in een schuldsaneringstraject zit?
Ja, je kunt een erfenis altijd verwerpen, ook als je schulden hebt. Let er echter op dat schuldeisers in sommige gevallen de rechter kunnen verzoeken de verwerping ongedaan te maken als zij hierdoor worden benadeeld. Zit je in een schuldsaneringstraject (WSNP), dan is het verplicht om de bewindvoerder direct op de hoogte te stellen van een erfenis, omdat deze mogelijk ten goede moet komen aan de schuldsanering. Laat je in zo'n situatie altijd adviseren door een juridisch of financieel specialist.
Wat is het verschil tussen een executeur en een erfgenaam, en heeft niet iedereen een executeur?
Een erfgenaam is degene die recht heeft op (een deel van) de nalatenschap. Een executeur is de persoon die door de overledene in het testament is aangewezen om de afwikkeling van de nalatenschap te regelen — dat kan een erfgenaam zijn, maar ook een buitenstaander zoals een notaris of vertrouwenspersoon. Niet iedereen heeft een executeur: alleen als dit expliciet in een testament is vastgelegd, is er sprake van een executeur. Zonder testament of zonder aanwijzing van een executeur regelen de erfgenamen de afwikkeling gezamenlijk, wat soms tot vertraging of onenigheid kan leiden.