Als iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. In Nederland regelt het wettelijk erfrecht automatisch de verdeling van de nalatenschap via een vaste volgorde van erfgenamen, ook wel de wettelijke verdeling of het versterferfrecht genoemd. Dit geldt voor iedereen die geen of een onvolledig testament heeft opgesteld. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over erven zonder testament, zodat u precies weet waar u aan toe bent.
Wie zijn de wettelijke erfgenamen als er geen testament is?
Zonder testament bepaalt de wet wie erft. De Nederlandse wet verdeelt erfgenamen in vier groepen, en alleen de eerste groep met levende erfgenamen krijgt de nalatenschap. Zijn er geen erfgenamen in de eerste groep, dan schuift de erfenis door naar de volgende groep.
De vier wettelijke groepen zijn:
- De echtgenoot of geregistreerde partner én de kinderen van de overledene
- De ouders, broers en zussen van de overledene
- De grootouders van de overledene
- De overgrootouders van de overledene
Zijn er kinderen én een partner, dan erven zij samen. Is er geen partner en geen kind, dan gaan broers, zussen en ouders voor. De wet volgt altijd deze volgorde. Zijn er helemaal geen erfgenamen in een van deze groepen, dan gaat de nalatenschap uiteindelijk naar de Staat.
Rust voor de toekomst
Een gratis kennismakingsgesprek geeft helderheid over wat er nu, en later, geregeld kan worden.
Hoe wordt de erfenis verdeeld tussen partner en kinderen?
Als de overledene een echtgenoot of geregistreerde partner én kinderen achterlaat, geldt de wettelijke verdeling. De partner krijgt automatisch alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen elk een geldvordering op de langstlevende partner, gelijk aan hun erfdeel. Die vordering is pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende partner.
Dit klinkt ingewikkelder dan het is. Stel: iemand overlijdt en laat een partner en twee kinderen achter. De nalatenschap wordt dan in drie gelijke delen gesplitst. De partner behoudt de woning, de bankrekeningen en alle andere bezittingen. De kinderen krijgen elk een derde deel als vordering op papier, maar ontvangen dat geld pas wanneer de langstlevende ouder ook overlijdt.
Dit systeem is bedoeld om de langstlevende partner te beschermen. Die hoeft de woning niet te verkopen of vermogen uit te keren aan de kinderen zolang hij of zij nog leeft. Toch is het goed om te weten dat dit systeem niet altijd aansluit bij de wensen van iedereen in de familie. Een financieel adviseur kan helpen om te beoordelen of de wettelijke verdeling in uw situatie goed uitpakt.
Wat gebeurt er met de erfenis als er geen kinderen zijn?
Als er geen kinderen zijn, erft de echtgenoot of geregistreerde partner de volledige nalatenschap. Zijn er ook geen partner en geen kinderen, dan gaat de erfenis naar de tweede groep: de ouders, broers en zussen van de overledene.
Binnen die tweede groep geldt een vaste verdeelsleutel. Ouders erven minimaal een kwart elk, ook als er meerdere broers en zussen zijn. De rest wordt gelijk verdeeld over de broers, zussen en de ouders samen. Zijn de ouders al eerder overleden, dan erven hun andere kinderen (de broers en zussen van de overledene) hun deel.
Zijn er ook geen broers, zussen of ouders meer in leven, dan gaat de erfenis door naar de derde groep: de grootouders. En daarna naar de overgrootouders. Het is zeldzaam dat het zo ver komt, maar de wet heeft voor elke situatie een antwoord klaarstaan.
Heeft een samenwonende partner recht op erfenis zonder testament?
Nee, een samenwonende partner heeft zonder testament geen wettelijk recht op erfenis. Dit is een veelgemaakte misvatting die grote gevolgen kan hebben. Samenwonenden vallen niet automatisch onder het wettelijk erfrecht. Zonder testament erven zij niets, ongeacht hoe lang zij al samen wonen.
Om als samenwonende partner toch te erven, moet de overledene dit uitdrukkelijk in een testament hebben vastgelegd. Voor de erfbelasting gelden overigens wel aparte regels voor samenwonenden. U wordt als fiscaal partner beschouwd als u:
- minimaal 6 maanden voor het overlijden samenwoonde
- een notarieel samenlevingscontract had met een wederzijdse zorgverplichting
- allebei meerderjarig was
- allebei op hetzelfde adres stond ingeschreven in de Basisregistratie Personen
- geen bloedverwanten in de rechte lijn van elkaar was
Voldoet u aan al deze voorwaarden, maar ontbreekt het notarieel samenlevingscontract? Dan kunt u toch als fiscaal partner worden aangemerkt als u beiden minimaal 5 jaar op hetzelfde adres stond ingeschreven. Maar ook dan geldt: zonder testament erft de samenwonende partner niets van de nalatenschap zelf.
Hoeveel erfbelasting betalen erfgenamen zonder testament?
Het maakt voor de erfbelasting niet uit of er wel of geen testament is. De hoogte van de erfbelasting hangt altijd af van twee dingen: de relatie met de overledene en de waarde van de erfenis. Elke erfgenaam heeft recht op een vrijstelling, en alleen over het bedrag daarboven wordt belasting betaald.
De vrijstellingen voor erfbelasting in 2026 zijn als volgt:
- Echtgenoot, geregistreerde partner of samenwonende partner: vrijstelling van €828.035
- Kind, pleegkind of stiefkind: vrijstelling van €26.230
- Kleinkind: vrijstelling van €26.230
- Kind met een beperking: vrijstelling van €78.671 (onder voorwaarden)
- Ouder: vrijstelling van €62.110 (gezamenlijk als beide ouders erven)
- Overige erfgenamen (zoals neven, nichten of vrienden): vrijstelling van €2.769
Over het bedrag boven de vrijstelling betaalt u erfbelasting. Het tarief is 10% voor partners en kinderen over de eerste €158.669, en 20% daarboven. Voor kleinkinderen geldt 18% respectievelijk 36%. Overige erfgenamen betalen 30% of 40%. Hoe verder iemand van de overledene af staat, hoe hoger het tarief en hoe lager de vrijstelling.
Wanneer is een testament alsnog verstandig voor senioren?
Een testament is bijna altijd verstandig voor senioren met een nalatenschap, ook als de wettelijke verdeling op het eerste gezicht redelijk lijkt. De wet houdt namelijk geen rekening met uw persoonlijke situatie, uw wensen of de specifieke samenstelling van uw familie. Met een testament behoudt u de regie over wat er met uw nalatenschap gebeurt.
Een testament is zeker aan te raden als:
- u samenwoont maar niet getrouwd bent of geen geregistreerd partnerschap heeft
- u stiefkinderen of pleegkinderen heeft die u wilt laten erven
- u wilt voorkomen dat uw kinderen erfbelasting betalen die voorkomen had kunnen worden
- u wilt bepalen wie er beslist over uw vermogen als u dat zelf niet meer kunt
- u goede doelen wilt opnemen in uw nalatenschap
- u vermogen wilt doorgeven aan kleinkinderen, buiten de kinderen om
Naast een testament is ook een levenstestament steeds vaker een verstandige stap. Daarin legt u vast wie namens u beslissingen mag nemen als u dat zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld door dementie of een ernstige ziekte. Dat geeft rust, voor uzelf én voor uw naasten.
Erfplanning en het opstellen van een testament doet u altijd samen met een notaris. Maar het is goed om vooraf al na te denken over uw situatie en wensen, zodat u goed voorbereid het gesprek ingaat.
Hoe wij u helpen bij uw nalatenschap en erfplanning
Vragen over uw nalatenschap raken aan veel meer dan alleen een testament. Ze hangen samen met uw woning, uw pensioen, uw vermogen en uw persoonlijke situatie. Dat maakt het complex, en het is begrijpelijk dat u daarin niet alleen wilt staan.
Wij zijn Curo Advies, en wij begeleiden senioren al meer dan 25 jaar bij precies dit soort vraagstukken. Onafhankelijk, persoonlijk en zonder productverkoop voorop. Als uw vaste financieel assistent leren wij uw situatie goed kennen en denken wij met u mee over het totaalplaatje:
- Hoe is uw vermogen nu geregeld, en wat zijn de gevolgen voor uw erfgenamen?
- Wat kunt u doen om erfbelasting te beperken?
- Hoe zorgt u dat uw partner goed beschermd is als u er niet meer bent?
- Wanneer is een testament of levenstestament verstandig, en hoe bereidt u dat voor?
Voor erfplanning en testamenten werken wij samen met gespecialiseerde notarissen en andere experts in ons netwerk. Zo zorgen wij dat u altijd de juiste begeleiding krijgt, afgestemd op uw situatie. Wilt u weten hoe uw nalatenschap er nu voor staat? Neem gerust contact op voor een eerste, vrijblijvend gesprek.
Veelgestelde vragen
Kan ik de wettelijke verdeling terugdraaien of aanpassen nadat iemand is overleden?
Nee, na het overlijden kunt u de wettelijke verdeling niet meer aanpassen via een testament — dat moment is dan voorbij. Wel kunnen erfgenamen onderling afspraken maken via een zogenaamde erfgenamenovereenkomst of boedelscheidingsakte, maar dit vereist instemming van álle erfgenamen. Wilt u de verdeling naar eigen wens regelen, dan is het opstellen van een testament bij leven de enige betrouwbare manier.
Wat gebeurt er als een kind de erfenis wil weigeren?
Een erfgenaam mag een erfenis altijd weigeren, ook zonder testament. Dit heet ‘verwerpen’ en moet officieel worden gedaan via de rechtbank. Dit kan verstandig zijn als de nalatenschap meer schulden dan bezittingen bevat. Verwerpt een kind de erfenis, dan schuift zijn of haar erfdeel door naar diens eigen kinderen (de kleinkinderen van de overledene), tenzij ook zij verwerpen.
Mijn ouder was getrouwd in gemeenschap van goederen — hoe werkt de erfenis dan?
Als uw ouder was getrouwd in gemeenschap van goederen, behoort de helft van het gezamenlijke vermogen toe aan de langstlevende partner. Alleen de andere helft vormt de nalatenschap die verdeeld wordt. Dit betekent dat de erfenis in de praktijk kleiner kan zijn dan u verwacht. Het is belangrijk om dit goed in kaart te brengen voordat u de erfbelasting berekent of de nalatenschap afwikkelt.
Hoe lang duurt het voordat een erfenis zonder testament is afgewikkeld?
De afwikkeling van een nalatenschap zonder testament duurt gemiddeld zes maanden tot een jaar, maar kan langer duren bij complexe situaties zoals onroerend goed, buitenlandse bezittingen of meningsverschillen tussen erfgenamen. Een notaris stelt een verklaring van erfrecht op om aan te tonen wie de wettelijke erfgenamen zijn — dit document is verplicht voor onder andere banken en het Kadaster. Hoe beter de financiële administratie van de overledene op orde was, hoe vlotter de afwikkeling verloopt.
Kunnen schulden van de overledene ook worden doorgegeven aan de erfgenamen?
Ja, erfgenamen erven niet alleen bezittingen maar ook schulden. Als u een erfenis zuiver aanvaardt en er blijken later meer schulden dan bezittingen te zijn, kunt u persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Om dit risico te vermijden, kunt u kiezen voor ‘beneficiaire aanvaarding’, waarbij u de erfenis aanvaardt onder voorbehoud van de boedelbeschrijving. Dit is zeker aan te raden als u onzeker bent over de financiële situatie van de overledene.
Wat is een legaat en verschilt dat van een erfenis?
Een legaat is een specifiek geldbedrag, voorwerp of recht dat iemand via een testament aan een bepaalde persoon nalaat, zonder dat die persoon erfgenaam wordt. Een erfgenaam erft een deel van de gehele nalatenschap — inclusief eventuele schulden — terwijl een legataris alleen het specifieke legaat ontvangt en niet aansprakelijk is voor schulden. Zonder testament zijn er geen legaten mogelijk; alles verloopt dan via de wettelijke verdeling.
Hoe voorkom ik dat mijn kinderen onnodig veel erfbelasting betalen?
Er zijn verschillende strategieën om de erfbelasting voor uw kinderen te beperken, zoals jaarlijks belastingvrij schenken (in 2026 tot €6.713 per kind per jaar), het opstellen van een testament met een ’tweetrapsmaking’ of het gebruik van een legaat. Ook het tijdig overdragen van vermogen of het inschakelen van een financieel adviseur voor een persoonlijk erfplan kan veel belasting besparen. Begin hier bij voorkeur vroeg mee, want veel maatregelen vereisen jaren van voorbereiding om maximaal effect te hebben.
Gerelateerde artikelen
- Wie regelt de uitbetaling van een erfenis?
- Hoeveel spaargeld heb je nodig voor een goed pensioen?
- Hoe zit overwaarde opnemen bij een NHG-hypotheek?
- Wat is het verschil tussen overwaarde en restschuld?
- Kan ik overwaarde van mijn huis schenken aan mijn kind?
Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.