Bij overlijden gaan niet alle bezittingen automatisch over op nabestaanden. Sommige zaken, zoals een gezamenlijke bankrekening of een levensverzekering met een begunstigde, worden direct overgedragen. Andere bezittingen vallen in de nalatenschap en worden verdeeld volgens het testament of de wettelijke erfopvolging. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wat er precies geregeld is, en wat u zelf nog kunt vastleggen.
Wat gebeurt er met bankrekeningen na overlijden?
Na overlijden wordt een bankrekening op naam van de overledene geblokkeerd. Nabestaanden kunnen dan tijdelijk geen geld opnemen of overboeken. De rekening wordt vervolgens onderdeel van de nalatenschap en valt toe aan de erfgenamen. Bij een gezamenlijke rekening blijft de andere rekeninghouder wel gewoon toegang houden.
Banken worden doorgaans snel op de hoogte gesteld van een overlijden, vaak via de gemeente of door nabestaanden zelf. Zodra de bank weet dat iemand is overleden, blokkeert zij de persoonlijke rekeningen. Dit is bedoeld om de nalatenschap te beschermen en te voorkomen dat er geld verdwijnt voordat de erfenis is afgewikkeld.
Lopende rekeningen, spaarrekeningen en beleggingsrekeningen worden allemaal onderdeel van de nalatenschap. De erfgenamen kunnen pas over het geld beschikken nadat de erfenis formeel is aanvaard en de bank de benodigde documenten heeft ontvangen, zoals een verklaring van erfrecht.
Een praktisch aandachtspunt: zorg dat er altijd een aparte rekening is waarop doorlopende kosten zoals huur, energie en verzekeringen kunnen worden betaald. Sommige mensen regelen dit via een gezamenlijke rekening of door een familielid nog tijdens hun leven een volmacht te geven.
Rust voor de toekomst
Een gratis kennismakingsgesprek geeft helderheid over wat er nu, en later, geregeld kan worden.
Welke bezittingen gaan automatisch over op nabestaanden?
Een beperkt aantal bezittingen gaat buiten de nalatenschap om automatisch over op nabestaanden. Dit zijn bezittingen waarbij al tijdens het leven een begunstigde is aangewezen of waarbij een wettelijke regeling geldt. Denk aan levensverzekeringen met een aangewezen begunstigde, lijfrenteuitkeringen en pensioenaanspraken.
De meest voorkomende voorbeelden van bezittingen die automatisch overgaan zijn:
- Levensverzekering met begunstigde: de uitkering gaat rechtstreeks naar de aangewezen persoon, buiten de erfenis om
- Nabestaandenpensioen: de partner of kinderen ontvangen dit automatisch via het pensioenfonds
- Gezamenlijke bankrekening: de andere rekeninghouder behoudt toegang en eigendom
- Gezamenlijk eigendom van een woning: bij gemeenschappelijk eigendom gaat het aandeel van de overledene over, maar de andere eigenaar behoudt zijn eigen deel
Alles wat niet automatisch overgaat, valt in de nalatenschap. Dat omvat persoonlijke bankrekeningen, spaargeld op naam, beleggingen, een woning die volledig eigendom was van de overledene, en persoonlijke bezittingen. Deze worden verdeeld via het testament of de wettelijke erfopvolging.
Wat is het verschil tussen een testament en de wettelijke erfopvolging?
Als iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Dit heet de wettelijke erfopvolging. Heeft iemand wel een testament, dan gelden de daarin vastgelegde wensen, voor zover die binnen de wettelijke grenzen vallen. Het testament gaat dus voor op de wettelijke regeling.
Bij de wettelijke erfopvolging erft de partner als eerste, samen met de kinderen. Zijn er geen kinderen, dan erven ouders en broers of zussen. Zijn er ook geen directe familieleden, dan komt de erfenis terecht bij verdere familieleden. Vrienden, goede buren of een goed doel erven nooit iets op basis van de wet, alleen via een testament.
Een testament biedt veel meer mogelijkheden. U kunt daarin vastleggen:
- Wie uw erfgenamen zijn en welk deel zij ontvangen
- Of u iemand wilt onterven of juist extra wilt bedenken
- Wie er voor uw kinderen zorgt als u jong overlijdt (voogdij)
- Of u een goed doel wilt opnemen als begunstigde
- Hoe uw nalatenschap praktisch moet worden afgewikkeld
Een belangrijk aandachtspunt bij samenwonenden: een samenwonende partner erft niet automatisch via de wettelijke erfopvolging. Alleen getrouwde partners en geregistreerde partners zijn automatisch erfgenaam. Woont u samen, dan is een testament dus geen luxe maar een noodzaak als u wilt dat uw partner van u erft.
Moet je erfbelasting betalen over wat je automatisch erft?
Ja, ook over bezittingen die automatisch overgaan, zoals een levensverzekering of nabestaandenpensioen, kan erfbelasting verschuldigd zijn. De Belastingdienst kijkt naar de totale waarde van wat u ontvangt in verband met het overlijden, inclusief uitkeringen buiten de nalatenschap om. Of u daadwerkelijk belasting betaalt, hangt af van uw vrijstelling.
In 2026 gelden de volgende vrijstellingen voor de erfbelasting:
- Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwonend partner: vrijstelling tot 828.035 euro
- Kind, pleegkind of stiefkind: vrijstelling tot 26.230 euro
- Kleinkind: vrijstelling tot 26.230 euro
- Kind met een beperking: vrijstelling tot 78.671 euro (onder voorwaarden)
- Ouder: vrijstelling tot 62.110 euro
- Overige erfgenamen (bijv. een zus of vriend): vrijstelling tot 2.769 euro
Over het bedrag boven de vrijstelling betaalt u erfbelasting. Het tarief hangt af van uw relatie met de overledene. Partners en kinderen betalen 10% over het deel tot 158.669 euro en 20% daarboven. Voor kleinkinderen en verdere afstammelingen liggen de tarieven op 18% en 36%. Overige erfgenamen betalen 30% tot 40%.
Samenwonende partners kunnen ook in aanmerking komen voor de hoge partnervrijstelling, maar dan moet aan specifieke voorwaarden zijn voldaan: een notarieel samenlevingscontract, inschrijving op hetzelfde adres en minimaal zes maanden samenwonen voor het overlijden. Zonder samenlevingscontract geldt de partnervrijstelling pas na vijf jaar samenwonen op hetzelfde adres.
Wat kun je tijdens je leven regelen om de overdracht te vereenvoudigen?
Er is veel dat u tijdens uw leven kunt vastleggen om de overdracht van uw bezittingen te vereenvoudigen en uw nabestaanden te ontlasten. Een goede voorbereiding bespaart niet alleen tijd en geld, maar geeft ook rust. Zowel voor uzelf als voor uw familie.
De belangrijkste stappen die u kunt zetten zijn:
- Laat een testament opstellen bij de notaris, zodat uw wensen juridisch vastliggen
- Controleer de begunstigden van uw levensverzekering en pas deze aan als uw situatie is veranderd
- Sluit een samenlevingscontract als u samenwoont maar niet getrouwd bent
- Maak een overzicht van uw bezittingen en schulden, inclusief bankrekeningen, verzekeringen en beleggingen
- Leg uw inloggegevens veilig vast, zodat nabestaanden toegang hebben tot digitale accounts
- Overweeg een levenstestament, zodat iemand namens u kan handelen als u dat zelf niet meer kunt
Dat laatste punt wordt nog wel eens vergeten: wat gebeurt er als u niet meer zelf beslissingen kunt nemen, maar nog wel leeft? Een levenstestament regelt wie dan de regie overneemt, bijvoorbeeld bij dementie of een ernstig ongeluk. Dat is iets anders dan een gewoon testament, dat pas geldig is na overlijden.
Een goed georganiseerd dossier met alle relevante documenten, van testamenten en polissen tot bankgegevens en huwelijkse voorwaarden, maakt de afwikkeling van een nalatenschap aanzienlijk eenvoudiger. Zo hoeven uw nabestaanden niet te zoeken op een emotioneel moeilijk moment.
Hoe wij helpen bij erfplanning en nalatenschapsbeheer
Erfplanning raakt aan veel verschillende onderdelen van uw financiële situatie tegelijk: uw woning, uw spaargeld, uw pensioen, uw verzekeringen en uw persoonlijke wensen. Het is precies dat totaalplaatje waarbij veel mensen vastlopen. Wij helpen u om overzicht te krijgen en de juiste stappen te zetten, in een tempo dat bij u past.
Wat u van ons kunt verwachten:
- Een vaste, ervaren financieel assistent die uw situatie goed leert kennen
- Onafhankelijk advies, niet gebonden aan één bank of verzekeraar
- Begeleiding bij het in kaart brengen van uw bezittingen, schulden en wensen
- Doorverwijzing naar gespecialiseerde notarissen en fiscaal adviseurs in ons netwerk
- Aandacht voor het levenstestament, de volmacht en andere regelingen voor als u het zelf niet meer kunt
Met meer dan 25 jaar ervaring in de financiële dienstverlening weten wij hoe complex deze materie kan zijn, en hoe belangrijk het is om iemand aan uw zijde te hebben die het overzicht bewaart. Niet iemand die u een product verkoopt, maar iemand die luistert en meedenkt. Wij bieden ook financieel advies speciaal voor senioren die hun nalatenschap goed willen regelen. Wilt u weten hoe wij u kunnen helpen? Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.
Veelgestelde vragen
Wat moet ik als eerste doen als ik erfgenaam ben en de nalatenschap moet afwikkelen?
Begin met het verzamelen van alle relevante documenten: het testament (als dat er is), een verklaring van erfrecht via de notaris, en een overzicht van de bezittingen en schulden van de overledene. Meld het overlijden zo snel mogelijk bij de bank, het pensioenfonds en eventuele verzekeringsmaatschappijen. Het is verstandig om binnen de wettelijke termijn van drie maanden een keuze te maken of u de erfenis aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt — zo beschermt u uzelf tegen onverwachte schulden.
Kan ik als erfgenaam ook aansprakelijk worden voor de schulden van de overledene?
Ja, als u een erfenis zuiver aanvaardt, neemt u ook de schulden over. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan kunt u daarvoor persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Om dit risico te vermijden, kunt u kiezen voor beneficiaire aanvaarding: u aanvaardt de erfenis dan alleen voor zover de bezittingen de schulden overtreffen. Dit moet officieel worden gedaan via de rechtbank, dus schakel tijdig een notaris of juridisch adviseur in.
Wat gebeurt er met een koopwoning als de eigenaar overlijdt?
Als de woning volledig eigendom was van de overledene, valt deze in de nalatenschap en wordt verdeeld onder de erfgenamen. Was de woning in gemeenschappelijk eigendom — bijvoorbeeld met een partner — dan behoudt de andere eigenaar zijn eigen aandeel en erft hij of zij het aandeel van de overledene op basis van het testament of de wettelijke erfopvolging. De hypotheek gaat in principe mee over op de erfgenamen, maar veel hypotheken zijn gedekt door een overlijdensrisicoverzekering die de restschuld (deels) aflost.
Hoe vaak moet ik mijn testament en begunstigingen bijwerken?
Het is verstandig om uw testament en de begunstigden van uw levensverzekeringen te herzien bij elke grote levensgebeurtenis: een huwelijk, echtscheiding, geboorte van een kind, overlijden van een erfgenaam of een grote verandering in uw vermogen. Als vuistregel geldt: controleer uw documenten minimaal eens in de vijf jaar. Verouderde begunstigingen — zoals een ex-partner op een oude levensverzekering — kunnen voor grote problemen zorgen en zijn achteraf niet meer te corrigeren.
Wat is het verschil tussen een testament en een levenstestament, en heb ik beide nodig?
Een testament regelt wat er met uw bezittingen gebeurt ná uw overlijden. Een levenstestament regelt wie namens u beslissingen mag nemen zolang u nog leeft, maar niet meer in staat bent dit zelf te doen — bijvoorbeeld door dementie, een coma of een ernstig ongeluk. Beide documenten vullen elkaar aan en zijn in veel situaties allebei waardevol. Zonder levenstestament kan niemand zomaar namens u handelen, wat in de praktijk tot grote vertragingen en zelfs rechtbankprocedures kan leiden.
Kan ik erfbelasting besparen door slim te schenken tijdens mijn leven?
Ja, schenken tijdens uw leven is een veelgebruikte en legale manier om de erfbelasting te beperken. Jaarlijks kunt u belastingvrij schenken aan uw kinderen tot een bepaald vrijgesteld bedrag (in 2026: € 6.713 per kind). Daarnaast bestaat er een eenmalige verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen 18 en 40 jaar. Door vermogen geleidelijk over te dragen, verlaagt u de grondslag voor de erfbelasting. Laat u hierbij wel adviseren door een financieel of fiscaal adviseur, zodat de schenking juridisch correct wordt vastgelegd.
Wat gebeurt er met digitale bezittingen zoals cryptovaluta, online accounts of een webshop na overlijden?
Digitale bezittingen vallen juridisch ook onder de nalatenschap, maar zijn in de praktijk lastig te achterhalen en over te dragen als er geen toegangsgegevens beschikbaar zijn. Cryptovaluta zonder bekende sleutels of wachtwoorden zijn in de meeste gevallen onherstelbaar verloren. Het is daarom sterk aan te raden om een veilig en actueel overzicht bij te houden van al uw digitale accounts, wachtwoorden en digitale bezittingen, en dit op een toegankelijke plek voor vertrouwde nabestaanden te bewaren — bijvoorbeeld via een digitale kluis of een verzegelde envelop bij de notaris.
Gerelateerde artikelen
- Hoeveel erfbelasting op 300.000 €?
- Hoe snel moet je na overlijden naar de notaris?
- Wat mag ik betalen van de overwaarde van mijn huis?
- Hoe voorkom je dat overwaarde verloren gaat?
- Kun je geld uit je overwaarde halen?
Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.