Als één van de ouders overlijdt, erven de kinderen in principe een gelijk deel van de nalatenschap, samen met de langstlevende partner. Hoe groot dat deel precies is, hangt af van het huwelijksvermogensregime, een eventueel testament en de gezinssamenstelling. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wat kinderen erven, welke rechten ze hebben en wanneer ze erfbelasting moeten betalen.
Hoeveel krijgt een kind wettelijk als een ouder overlijdt?
Wettelijk heeft elk kind recht op een gelijk deel van de nalatenschap van de overleden ouder. Als er geen testament is, verdeelt de wet de erfenis gelijkelijk over de langstlevende partner en de kinderen. Elk kind krijgt dan een kindsdeel, maar dat betekent niet altijd dat ze dit geld meteen ontvangen.
Stel dat een ouder overlijdt en er zijn twee kinderen en een langstlevende partner. Dan is de nalatenschap in beginsel verdeeld over drie erfgenamen: de partner en de twee kinderen krijgen elk een derde deel. In de praktijk regelt de wet echter dat de langstlevende partner de volledige nalatenschap beheert en behoudt. De kinderen krijgen hun kindsdeel pas uitbetaald als ook de tweede ouder overlijdt, of als de langstlevende partner failliet gaat of hertrouwt zonder huwelijkse voorwaarden.
Dit systeem heet de wettelijke verdeling en is bedoeld om te voorkomen dat de langstlevende partner in financiële problemen komt. De kinderen hebben wel een vordering op de langstlevende ouder, maar die wordt pas opeisbaar op een later moment.
Wat gebeurt er met de erfenis als er een testament is?
Als er een testament is, bepaalt dat document hoe de erfenis verdeeld wordt. Een ouder kan daarin afwijken van de wettelijke verdeling, maar niet volledig. Kinderen hebben altijd recht op een minimaal deel van de erfenis, de zogenoemde legitieme portie. Wat er in een testament staat, is dus leidend, maar binnen bepaalde grenzen.
In een testament kan een ouder bijvoorbeeld bepalen dat de langstlevende partner alles erft, of dat een specifiek kind een groter of kleiner deel krijgt. Ook kunnen er voorwaarden worden gesteld aan de erfenis, of kan een kind worden onterfd. Maar zelfs een onterfd kind heeft nog recht op zijn of haar legitieme portie.
Daarnaast kan een testament ook andere zaken regelen, zoals:
- Wie er als executeur optreedt en de nalatenschap afwikkelt
- Of en hoe er een voogd wordt aangewezen voor minderjarige kinderen
- Hoe er omgegaan wordt met een onderneming of specifiek vermogen
- Of er schenkingen worden gedaan aan goede doelen of andere personen
Een testament laten opstellen is dan ook een belangrijk onderdeel van een goede financiële planning voor later. Zonder testament geldt automatisch de wettelijke verdeling, wat niet altijd aansluit bij de werkelijke wensen van de overledene.
Wat is de legitieme portie en wanneer geldt die?
De legitieme portie is het minimale erfdeel waar een kind wettelijk recht op heeft, ook als het kind onterfd is of in een testament minder heeft gekregen. De legitieme portie bedraagt de helft van het kindsdeel dat het kind wettelijk zou hebben gekregen zonder testament. Dit recht geldt uitsluitend voor kinderen, niet voor andere erfgenamen.
Concreet werkt het zo: als een kind wettelijk recht zou hebben op een kwart van de nalatenschap, dan is de legitieme portie een achtste deel. Het kind kan dit opeisen bij de erfgenamen die wel hebben geërfd. Let op: de legitieme portie is een geldvordering. Het kind heeft geen recht op specifieke bezittingen uit de nalatenschap, maar op een geldbedrag ter waarde van dat deel.
Een kind moet de legitieme portie actief opeisen. Dat kan in principe tot vijf jaar na het overlijden. Doet een kind dit niet, dan vervalt het recht. Het is dus belangrijk om tijdig te handelen als u denkt dat u als kind minder heeft gekregen dan waarop u recht heeft.
Moeten kinderen erfbelasting betalen over de erfenis?
Ja, kinderen moeten in principe erfbelasting betalen over de erfenis die zij ontvangen. Maar er geldt een vrijstelling: in 2026 hoeft een kind geen erfbelasting te betalen over de eerste 26.230 euro van de erfenis. Pas over het bedrag daarboven is erfbelasting verschuldigd.
De tarieven voor erfbelasting in 2026 zijn als volgt:
- 10% over het belaste deel tot 158.669 euro
- 20% over het belaste deel vanaf 158.669 euro
Voor kinderen met een lichamelijke of geestelijke beperking geldt in 2026 een hogere vrijstelling van 78.671 euro, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Zo moet de overledene meer dan de helft van de kosten voor levensonderhoud hebben betaald, en moet het kind de komende drie jaar naar verwachting minder verdienen dan iemand zonder beperking in een vergelijkbare functie.
Stiefkinderen en pleegkinderen vallen onder dezelfde vrijstelling en tarieven als biologische kinderen, mits zij aan de wettelijke voorwaarden voldoen. Kleinkinderen betalen hogere tarieven: 18% tot 158.669 euro en 36% daarboven, met dezelfde vrijstelling van 26.230 euro.
Het is goed om te weten dat u pas erfbelasting betaalt als de waarde van uw erfenis hoger is dan uw vrijstelling. Is uw deel van de erfenis lager dan 26.230 euro, dan betaalt u niets.
Wanneer kunnen kinderen hun erfenis daadwerkelijk opeisen?
Bij de wettelijke verdeling kunnen kinderen hun kindsdeel pas opeisen als ook de tweede ouder overlijdt. Zolang de langstlevende partner leeft, hebben de kinderen wel een vordering, maar die is nog niet opeisbaar. De langstlevende ouder mag het vermogen beheren en gebruiken voor zijn of haar levensonderhoud.
Er zijn echter drie uitzonderingen waarbij de vordering van de kinderen eerder opeisbaar wordt:
- De langstlevende partner overlijdt
- De langstlevende partner gaat failliet of heeft een schuldsaneringsregeling (WSNP)
- De langstlevende partner hertrouwt zonder huwelijkse voorwaarden
In de tussenliggende periode loopt er wel rente op de vordering van de kinderen. Die rente wordt berekend over het kindsdeel en telt mee bij de uiteindelijke uitbetaling. Hoeveel rente dat is, hangt af van wat er in het testament staat of, als er geen testament is, van de wettelijke rente.
Als er een testament is dat afwijkt van de wettelijke verdeling, kunnen kinderen hun deel soms eerder ontvangen. Het is dan ook raadzaam om goed te laten uitzoeken wat er in een testament staat en welke rechten en plichten daaruit voortvloeien.
Wat als de ouder hertrouwd is of een nieuwe partner heeft?
Als een ouder hertrouwd is of een nieuwe partner heeft, heeft dat directe gevolgen voor de erfenis van de kinderen. De nieuwe partner heeft bij overlijden dezelfde wettelijke rechten als de kinderen. Dat betekent dat de nalatenschap wordt verdeeld over de nieuwe partner én de kinderen, waardoor het kindsdeel kleiner wordt.
Bij de wettelijke verdeling geldt ook hier dat de langstlevende partner, in dit geval de nieuwe partner, de beschikking krijgt over de volledige nalatenschap. De kinderen ontvangen hun deel pas als ook de nieuwe partner overlijdt. Dit kan betekenen dat een erfenis die uw ouder heeft opgebouwd, uiteindelijk deels terechtkomt bij de nieuwe partner en diens familie.
Een ouder kan in een testament maatregelen nemen om de belangen van de kinderen te beschermen. Denk aan een zogenoemde tweetrapsmaking, waarbij de kinderen alsnog erven als de nieuwe partner overlijdt. Of aan specifieke bepalingen die voorkomen dat het vermogen van de eerste ouder volledig opgaat in het nieuwe gezin.
Woont de nieuwe partner samen zonder getrouwd te zijn, dan is die persoon voor de erfbelasting alleen een partner als er een notarieel samenlevingscontract is en zij minstens zes maanden samen ingeschreven stonden op hetzelfde adres. Zonder testament erft een samenwonende partner helemaal niets. Dit is een situatie die veel mensen verrast en die een goede voorbereiding verdient.
Hoe wij helpen bij erfenis en erfbelasting
Vragen over erfenissen zijn zelden puur financieel. Ze raken aan emoties, familieverhoudingen en grote beslissingen die lang doorwerken. Precies daarom is het fijn om iemand naast u te hebben die het overzicht bewaart en u in begrijpelijke taal uitlegt wat uw situatie betekent.
Wij werken al meer dan 25 jaar samen met mensen in een vergelijkbare levensfase. Als onafhankelijk adviseur zijn wij niet gebonden aan één bank of aanbieder, maar kijken wij puur naar wat het beste bij uw situatie past. Via ons netwerk van gespecialiseerde partners kunnen wij ook bij erfplanning, testamenten en fiscale vraagstukken de juiste expertise inschakelen.
Wat wij voor u kunnen betekenen:
- Inzicht geven in uw positie als erfgenaam en wat u kunt verwachten
- Uitleggen hoe erfbelasting werkt en waar mogelijkheden liggen om dit te beperken
- Doorverwijzen naar een notaris of fiscalist als dat nodig is
- Het totaalplaatje bewaken: woning, vermogen, pensioen en nalatenschap hangen samen
- Een vast aanspreekpunt zijn voor al uw financiële vragen, ook op langere termijn
Heeft u vragen over uw erfenis of wilt u weten hoe u uw nalatenschap goed kunt regelen? Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Wij nemen de tijd om uw situatie goed te begrijpen.
Veelgestelde vragen
Kan een kind de legitieme portie opeisen als de langstlevende ouder nog leeft?
Ja, een kind kan de legitieme portie in principe direct opeisen na het overlijden van de eerste ouder, ook als de langstlevende partner de nalatenschap beheert via de wettelijke verdeling. De legitieme portie is echter een geldvordering op de gezamenlijke erfgenamen, niet op de nalatenschap zelf. In de praktijk betekent dit dat de langstlevende ouder het bedrag aan het kind moet uitkeren, wat in sommige gevallen tot familieconflicten kan leiden. Het is verstandig om hierover tijdig juridisch advies in te winnen.
Wat gebeurt er met de rente op het kindsdeel als de langstlevende ouder lang leeft?
Over het kindsdeel dat nog niet opeisbaar is, loopt wettelijke rente. Deze rente wordt opgeteld bij de vordering en uitbetaald op het moment dat de vordering opeisbaar wordt, bijvoorbeeld bij het overlijden van de langstlevende ouder. Als er een testament is, kan daarin een afwijkende rente zijn vastgelegd. Het is belangrijk om dit goed bij te houden, want over een lange periode kan de opgelopen rente aanzienlijk oplopen.
Moet ik als kind aangifte erfbelasting doen, ook als ik onder de vrijstelling blijf?
De Belastingdienst stuurt na een overlijden automatisch een aangifteformulier erfbelasting naar de erfgenamen. U bent verplicht dit formulier in te vullen en terug te sturen, ook als uw erfenis onder de vrijstelling van 26.230 euro valt en u dus geen erfbelasting hoeft te betalen. Doet u geen aangifte, dan kunt u een boete krijgen. Zorg er dus voor dat u de aangifte tijdig indient, doorgaans binnen acht maanden na het overlijden.
Wat is een tweetrapsmaking en wanneer is dat zinvol?
Een tweetrapsmaking is een testamentaire bepaling waarbij vermogen eerst naar de langstlevende partner gaat, maar bij diens overlijden automatisch doorvloeit naar de kinderen uit een eerder huwelijk. Dit is vooral zinvol als een ouder hertrouwd is en wil voorkomen dat het opgebouwde vermogen uiteindelijk terechtkomt bij de nieuwe familie van de partner. Een tweetrapsmaking moet worden vastgelegd in een notarieel testament en vergt zorgvuldige afstemming met een notaris om ongewenste fiscale of juridische gevolgen te vermijden.
Kunnen kinderen de erfenis ook weigeren, en wanneer is dat verstandig?
Ja, een kind kan een erfenis weigeren, ook wel 'verwerpen' genoemd. Dit kan zinvol zijn als de nalatenschap meer schulden dan bezittingen bevat, zodat u als erfgenaam niet opdraait voor de schulden van de overledene. Een tussenweg is 'beneficiair aanvaarden': u aanvaardt de erfenis, maar alleen voor zover de bezittingen de schulden overstijgen. Verwerpen of beneficiair aanvaarden moet binnen drie maanden na het overlijden worden geregeld via de rechtbank.
Wat als er onenigheid ontstaat tussen de kinderen en de langstlevende ouder over de nalatenschap?
Conflicten over een nalatenschap zijn helaas niet uitzonderlijk, zeker wanneer de belangen van de langstlevende partner en de kinderen uiteenlopen. In zo'n geval is het verstandig om eerst een gespecialiseerde erfrecht-advocaat of mediator in te schakelen, voordat u juridische stappen onderneemt. Veel geschillen kunnen worden opgelost door heldere communicatie en een onafhankelijke bemiddelaar. Lukt dat niet, dan kunt u via de rechtbank afdwingen dat de nalatenschap correct wordt afgewikkeld.
Hoe kan ik als ouder nu al regelen dat mijn kinderen later zo min mogelijk erfbelasting betalen?
Een effectieve manier is om tijdens uw leven gebruik te maken van de jaarlijkse schenkingsvrijstelling: in 2026 kunt u per kind belastingvrij tot 6.713 euro schenken. Daarnaast bestaat er een eenmalig verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen 18 en 40 jaar. Door vermogen geleidelijk over te dragen, verkleint u de uiteindelijke nalatenschap en daarmee de erfbelasting. Een financieel adviseur of notaris kan samen met u een strategie opstellen die past bij uw persoonlijke situatie en wensen.